ÇÖLİAK HASTALIĞI VE LABORATUVAR TANISI

  1. Çöliak Hastalığı(ÇH) nedir?: Çöliak hastalığı; buğday, çavdar, arpa ve yulafın içerdiği glutenin gliadin fraksiyonuna karşı ince barsakta emilim aşamasında bünyenin gösterdiği bir aşırı duyarlılık (sensivite) hastalığıdır. Yulaftaki glutenin çöliak vakalarındaki toksik etkisi kesin kabul görmemekte, mısır ve pirinç ise gluten içermez.. Glutene Hassas Enteropati(GSE) olarak ta adlandırılan çöliak insan yaşamının her hangi bir evresinde alevlenebilir. Fakat en çok süt çocukluğu döneminde, gluten içeren tahılların beslenmeye eklenmesinden sonraki aşamalarda, pek çok vakada yaşamın ikinci yılında ortaya çıkmaktadır. Barsakta oluşan enflamasyon villileri tahrip eder. Dolayısıyla besinler, sıvılar ve elektrolitler iyi emilemezler. GSE’si olan bir kişi çok ciddi ishal,zayıflık ve kilo kaybına uğrayabilir. Bu bulguların dışında hastalık bir dizi daha başka bulgu da gösterebilir. Dolayısıyla teşhisi de zorlaşır.

    ÇH’da genel klinik belirtiler tablo l de gösterilmiştir. Glutene karşı reaksiyon barsaklarda görülmekle beraber,bariz duyarlılık bulguları sindirim sistemine bağlanmayabilir.
    Gluten duyarlılığı deriyi de etkileyebilir. Bu “Dermatitis Herpetiformis” olarak adlandırılmaktadır.

    Çöliak’ın doğru tanısı barsak biyopsisi ile birlikte kan örnekleri ile yapılacak testlerden sonra konabilir. Tedavi aşamasında tanı konmuş hastaların gluten içeren gıdalardan sakınması önerilir. Diyetin sıkı takibiyle birlikte belirtiler azalarak kaybolur ve barsak villilerinde rejenerasyon(yenilenme) olur.

    Dermatitis Herpetiformis(DH) nedir?: DH Gluten’e hassas enteropati çeken birçok kişide derinin dış yüzeyinde kaşıntılı,yanma yapan, kabarcıklı bir döküntü belirir. Yine glutensiz bir diyet ile döküntü hızla azalır ve geçer.

    Çöliak ve Dermatitis herpetiformis genetik olarak edinilmiş hastalıklar mıdır? : Genel nüfus içindeki sıklık göz önüne alındığında, hastalığa ortaya çıktığı aile fertleri arasında daha sık rastlanmaktadır. Toplumun sadece % 30 unda görülen bu hastalıkta CH’li hastaların glutene duyarlı enteropatiye bağlı genetik belirteçlerinin olduğu gösterilmiştir. Belirteçleri(marker) olmayan kişilerde ÇH olmadığı tespit edilmiştir.

    Neden ÇH tanısı koymak zordur?: ÇH li hastalarda çok çeşitli belirtiler görülebilir. Bu belirtiler ve bulgular hekime çeşitli hastalıkları düşündürebilir. Hastalığın doğru tanımlanmasından önceki dönemde birçok hastaya yanlış tanının konduğu görülmüştür.

    Hızlı Tanı ve Tedavi Neden Gereklidir?: Hastalık süresince görülen ve yaşamı tehdit eden şikayetler, hızlı tanı konmasıyla birlikte uygulanacak glutensiz diyetle azaltılabilir.Tedaviden yoksun kalınması barsak lenfoması ve dalak atrofisi riskini arttırır. Yeni çalışmalar çöliak ve diyabet arasında bir bağlantı olabileceğini göstermektedir.

    CH tanısı sadece hastadaki belirtilerle konabilir mi?

    Hayır! Pek çok vaka tipik belirti göstermez. Sadece gösterilen belirtiler dikkate alındığında yanlış teşhis konulabilir. Ayrıca çocuklarda sıkça görülebilen non- spesifik kronik ishal tablosu gibi geçici duruma dayanılarak yanlışlıkla ömür boyu glutensiz bir programın önerilebilme riski de mümkündür.

    CH nın teşhisinden nasıl emin olunabilir?

    CH nın doğru teşhisinden emin olmak için esas olarak klinik bulgular dışında 2 ayrı uygulama mevcuttur.
    1- İnce bağırsak biyopsisi incelemesi.
    2- Otoantikor tespiti için yapılacak kan testleri.

    Biyopsi İncelemesi : Şüpheli hastalardan alınacak bağırsak biyopsileri mukoza anormalitesi göstermelidir(Şekil 1). CH tanısı koymak için biyopsi incelemesi bir defa ile sınırlı tutulmamalıdır. Bu konuda Avrupa Çocuk Gastroenteroloji ve Beslenme Cemiyeti (ESPGAN) minimum üç biyopsi alınmasını önermektedir. Klinik belirtiler ilk görüldüğünde, glutensiz diyetle belirtilerin azalması aşamasında ve nihayet glutene karşı mücadele sonucu olumluya giden klinik tablo aşamasında olmak üzere üç biyopsi alınması suretiyle yapılacak patolojik inceleme özgül olmakla beraber, zaman alması ve hasta ile yakınları üzerinde yıpratıcı sonuçların doğması da söz konusudur.
    Kan Testleri: ÇH tanısında oldukça önemli ve teşhise yardımcı birkaç test mevcuttur.

    Bunlar:
    Anti Endomysium Antikorları(EMA) : EMA temel olarak İgA sınıfı antikorlardır. CD ve DH’ li hastalarda emdomysiuma, gliadine ve retikuline karşı oluşan antikorlardır. Son derece duyarlı ve özgün antikorlardır.
    Anti Gliadin Antikorları(GA) : İgG sınıfı AGA antikorları İgA’ya kıyasla daha duyarlı ancak daha az özgün antikorlardır. İgA sınıfı AGA ise hastalık tanısı için yüksek oranda özgün, ancak daha az duyarlıdırlar. Bu nedenle her iki tip antikorun kanda birlikte aranması önerilmektedir.
    Anti Doku Transglutaminaz Antikoru(tTG) : Transglutaminazlar Ca++ ye bağlı enzimler ailesindendirler. İnsanda bulunan transglutaminazlar içinde tTG en yaygın olanıdır. Hücre içi bir enzimdir. Hücre dışına salınıp hücre dışı matrikste toplanabilir. Bu şekilde hücreler arası matriksin hareketsiz kalmasına, hücrelerin yapışmasına neden olur. “Biyolojik bir yapıştırıcı” gibi davranıp CD’de tTG otoimmun cevabın merkezini oluşturur. Doku transglutaminaz otoantikorları hücrenin normal fonksiyonunu engeller, bu durum aktif ve sessiz CD’deki histolojik ve patolojik değişimlere yol açar.
    Anti Retikulin Antikorudur/ARA : Anti Retikulin Antikorları /ARA, Gluten Spesifik Enteropati’ye (CD) ‘e ve Dermatitis Herpetiformis’e özgün antikorlardır. Pozitif bir sonuç gastrointestinal belirtileri olanlarda jejenum biyopsisinin gerektiğini doğrular. ARA değeri ayrıca hastanın glutensiz diyete verdiği cevabı belirlemede de kullanılır. Diyet ARA değerinin artması ya da azalması ile düzenlenebilir. IFA yöntemiyle çalışılır. Glutensiz diyette antikor düzeyi artar.
    Antikor varlığını tarayan bu serolojik testler tanı için klinisyenin güçlü yardımcılarıdır. Ancak laboratuvardan laboratuvara değişen ve standardize edilmemiş test sonuçları bu testlerin, konusunda tecrübeli ve uygun tekniğe vakıf personelin elinden ve güvenli birimlerde yapılması gerekmektedir.
    ÇH Nasıl tedavi edilir? : Çöliaklı hastların tedavisinde en önemli basamak önerilecek diyetle hastanın glutenden tamamen uzak kalmasının sağlanmasıdır. Hastaların çoğu iki haftalık bir diyet sonrası durumlarında açık bir iyileşme görmektedirler. Bazen sınırlı bir iyileşme hali ile de karşılaşılmaktadır. Sınırlı cevabın kaynağı çoğunlukla glutensiz sanılan besinlerin gluten içermesidir. Bu durumlarda kandaki antikor tarama testlerinin istenmesi hekime faydalı bilgiler sunacaktır.

    Şekil 1: Sağlıklı villi , basık(zarar görmüş) villi

    ÇH Tedavisi ve Lenfoma İnsidansı
    Grup Hasta O EMR O/E

    Normal Diyet : 46 7 0.19 36.8*
    Azaltılmış Gluten : 56 5 0.12 41.7*
    Sıkı Glutensiz Diyet : 108 3 0.46 6.5

    O : Gözlenmiş Lenfoma Vakaları.
    GFD : Glutensiz Diyet.
    EMR : Aşırı morbidite oranı.
    O/E : Gözlenen/Beklenen. Değer arttıkça lenfoma riski artar.

    Tablo 1: Çöliak Hastalığının Klinik Belirtileri
    Klasik : İshal, kilo kaybı, kötü beslenme.

    Sub Klinik: Anemi, abdominal ağrı, yorgunluk, ödem, aftlı ülserasyonlar.

    Tablo 2: Çöliak Hastalığı tanısı konmadan önceki dönemde belirlenen özellikler

    Hastalık %

    Anemi 6.9
    Stres 6.6
    Sinirsel Durum 6.0
    İrritabl Bağırsak 5.0
    Mide Ülseri 3.4
    Gıda alerjisi 2.8
    Kolit 1.9
    Aybaşı problemleri 1.9
    Ödem 1.3
    Safra taşı 1.3
    Divertiküller 0.9
    Diğerleri 5.2

     

     

    CA-CHALLENGE - 28.11.2007 - 20:16
  2. Paylaşımın için sol.Çöliak hastalığı hayat boyu sürecek bir hastalıktır. Hasta diyete uydukça, bağırsaklardaki villuslar ve kan tetkikleri normale döner, hasta bir dilim ekmek bile yese hastalık tekrar ortaya çıkar.

     

     

    SU-PERISI - 29.11.2007 - 00:59



Benzer Konular

  1. Cevaplar: 0
    Son Mesaj : 14.05.2012, 01:24
  2. Laboratuvar muayeneleri
    Konuyu Açan: Sarsın, Forum: Diş ve Ağız Sağlığı.
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj : 14.09.2011, 06:04
  3. Laboratuvar
    Konuyu Açan: YoRGun-ŞaiR, Forum: Flash Oyunlar.
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj : 10.05.2010, 03:56
  4. Patoloji Laboratuvar Bölümü
    Konuyu Açan: MiSS-FENER, Forum: Meslekler.
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj : 15.02.2009, 22:04
  5. Yeni nefes testiyle akciger ca. tanisi kolaylasiyor
    Konuyu Açan: KardeLen, Forum: Sağlık Genel.
    Cevaplar: 3
    Son Mesaj : 29.09.2007, 17:41

copyright

Soru Cevap