Uşaqlarda boyu uzadıcı və çəki Aldırıcı Qidalar

  1. körpələrdə boy uzadan yeməklər - uşaqlarda kli quruluşçu və boy uzadıcı qidalar - uşaq kilo və boy haqqında

    * Uşaqlara, tam buğda çörəyi yedirilsə, həm sağlam bəslənmiş olarlar, həm də inkişafları sürətlənir.
    * Bir kasa qatığın içərisinə, kalteli bal qarışdırın və hər gün bu yeməyi uşaqlarınıza yedirin.

    Heç şübhə yox ki genetik faktorlar adamın fiziki böyüməsini təyin edən ən əhəmiyyətli etmenlerdendir. Irqlər arasındakı, məsələn bir İsveçli ilə bir Yapon arasındakı, boy fərqini genetik faktorlar müəyyən edir. Böyümə üçün lazımlı şərtlər nə qədər yaxşı təmin edilsə sağlansın bir Yapon bir İsveçli'nin boyuna ulaşmamaktadır. Bu nümunəyə bənzər şəkildə, eyni ırktaki fərqli ailələrdə də boylar bir-birindən fərqli ola bilməkdədir. Genetik potensial far, iliyi, bu ailelerdeki boy dəyişmələrini də əhəmiyyətli dərəcədə açıqlayır ......

    1. Genetik faktorlar
    Heç şübhə yox ki genetik faktorlar adamın fiziki böyüməsini təyin edən ən əhəmiyyətli etmenlerdendir. Irqlər arasındakı, məsələn bir İsveçli ilə bir Yapon arasındakı, boy fərqini genetik faktorlar müəyyən edir. Böyümə üçün lazımlı şərtlər nə qədər yaxşı təmin edilsə sağlansın bir Yapon bir İsveçli'nin boyuna ulaşmamaktadır. Bu nümunəyə bənzər şəkildə, eyni ırktaki fərqli ailələrdə də boylar bir-birindən fərqli ola bilməkdədir. Genetik potensial fərqliliyi, bu ailelerdeki boy dəyişmələrini də əhəmiyyətli dərəcədə açıqlamaqdadır. Bu səbəblə uşağın boy və böyüməsini qiymətləndirərkən genetik (irqi və ailesel) potensialı göz önünə alınmalıdır. Bu məqsədlə ana-atanın boylarını nəzərə alan bir düstur ilə hədəf boy hesablanır və uşağın boy eğrisinin hədəf boydan nə qədər sapma göstərdiyi müəyyən edilir.

    Uşağın doğumdakı ölçüsü genetik faktorlardan etkilenmekle birlikdə doğumdakı ölçülər və doğumdan sonrakı ilk iki il içindəki böyümə əsas olaraq ana və plasentaya aid faktorlara və bəslənmə vəziyyətinə bağlıdır.
    Genetik faktorların təsiri daha sonra belirginleşmeye başlar və ümumiyyətlə 2 yaşından etibarən uşağın boyu ana-ata boyu üzərindən hesablanan hədəf boy ilə uyğun olan əyri üzərinə yerləşir. Bu səbəblə genetik potensialına görə kiçik doğan körpələr ümumiyyətlə doğumdan Doğumdan sonrakı dövrdə böyüməyə təsir edən faktörlerDoğumdan sonrakı dövrdə böyüməyə təsir edən faktörler18 aya qədər böyümə qrafiki üzərində əyri atlayaraq hədəf boylarının olduğu əyrini yerləşərlər. Genetik potensialına görə böyük təbiətinlər isə sıxlıqla 3-6 aydan etibarən əyri üzərində düşərək 18. ay ətrafında potensialına uyğun yeni əyrini yerləşərlər. Bu müddətdən sonra körpənin böyüməsini təsir edən faktorlarda (bəslənmə, hormonal vəziyyət, ümumi bədən sağlamlığı) bir anormallıq yox isə uşağın böyüməsi artıq eyni əyri üzərində sabit bir şəkildə davam edər.

    Bu xüsuslar nəzərə alınaraq həyatın ilk iki ildə böyümə eğrisinde iki mərhələdə çox, 2 yaşından sonra isə bir mərhələdə çox enişlər əks kanıtlanana qədər patoloji qəbul edilir və buna gətirib çıxaran səbəblərin həkim tərəfindən irdelenmesi lazımdır.

    2. Bəslənmə
    Normal böyümə üçün və genetik boy potensialının ən yaxşı şəkildə istifadə etmək üçün uşağın yaşına uyğun kalori alması və balanslı qidalanması son dərəcə əhəmiyyətlidir. Xüsusilə böyümənin sürətli olduğu ilk iki il içindəki bəslənmə pozuqluqları, xroniki qusma, xroniki ishal və ya səhv və qeyri-kafi bəslənmə, böyümənin geri qalmasına səbəb olan ən əhəmiyyətli faktorlardandır.

    3. Hormonal faktorlar
    İnsan bədənindəki ifrazat bezlərindən böyümə və inkişafı və digər bir çox həyati funksiyaları təşkil edən hormonlar salgılanmaktadır.Büyümeyi təşkil hormonların başında beyindəki hipofiz vəzindən sekresiyalanan Growth hormon (böyümə hormonu) gəlməkdədir. Böyümə hormonu və bunun təsiriylə bədəndə çıxarılan bəzi böyümə faktorları, sümük uclarında, böyümə plağındaki qığırdaq hüceyrələrinin bölünməsini və çoxalmasını təmin edərək normal boy uzanmasını təmin edərlər.

    Ayrıca tiroid hormonları gərək hüceyrələrdəki metabolik fəaliyyətləri təşkil edərək, gərəksə sümük yetkinləşməsi üzərinə təsir edərək böyüməyi dəstəkləyən əhəmiyyətli hormonlardır.

    Cinsiyyət hormonları (qızlarda Estrogen, kişilərdə testosteron) isə xüsusilə yetkinlik çağında gözlediğimiz sürətli böyüməyi xəbərdar edən təməl hormonlardır.

    Bütün bu hormonların əskikliyində də böyümədə yavaşlama, dayanma və boy qısalığı görülər.

    4. Ümumi sağlamlıq vəziyyəti
    Normal böyümə üçün bədəndəki bütün orqan sistemlərinin sağlam olması şərtdir. Uşaqlarda görülə bilən anadan gəlmə ürək xəstəlikləri, tənəffüs sistemi xəstəlikləri (astma, kistik fibrozis) və qansızlık (anamı) vəziyyətlərində toxumalara lazım olduğu qədər oksigen gəlmədiyi üçün və bədənin enerji ehtiyacı artdığı üçün böyümə geri qala bilər. Yenə xroniki böyrək xəstəlikləri, nevroloji xəstəliklərdə də gərək qeyri-kafi bəslənmə gərəksə bu xəstəliklərə aid digər faktorlar səbəbiylə böyümə geriliyi görülür.Aşırı qusmağa səbəb olan xəstəliklərdə və ya bağırsaqlardan qidaların sorulmasını maneə törədən xəstəliklərdə (məsələn Çölyak xəstəliyi) da kafi kalori alına bilməyəcəyi üçün böyümə geriliyi inkişaf edəcək.

    Xəstəliklərin yanında bəzi xəstəliklərin müalicəsində istifadə edilən dərmanlar da uzun müddət və yüksək dozalarda istifadə yan təsir olaraq böyüməyi mənfi təsir edə bilməkdədir. Xüsusilə kortizon və törəmələri, kemoterapiye istifadə edilən bəzi dərmanlar, diqqət əskikliyi müalicəsində istifadə edilən metilfenidat kimi dərmanlar bunlar arasında sayıla bilər.

    5. Psikososyal mühit
    Normal böyümə üçün uşağın psixoloji mühiti də son dərəcə əhəmiyyətlidir. Xüsusilə ana və ya atanın psixoloji narahatlıqları var isə və ya ailə içi mühit, ayrılma və bənzəri proseslər səbəbiylə stressli isə, və ya uşaq baxım təşkilatlarında yaşayan uşaqlarda böyümə geriliyi görüldüyü yaxşı bilinən bir faktdır. Bu vəziyyətin mərkəzi sinir sistemi və hipofiz vəzi qarlılıqlı təsiri ilə əlaqədar olduğu və bu uşaqlarda böyümə hormonunun qeyri-kafi sekresiyalandığı göstərilmişdir. Bu uşaqlar kifayət qədər maraq və şəfqət ala biləcəkləri bir mühitə yerləşdirildikləriylə həm böyümənin sürətləndiyi həm də böyümə hormonu ifrazatının düzeldiği göstərilmişdir. .

    Böyümə pozuqluqlarının erkən müəyyən olunması üçün ən yaxşı üsul uşağın boy və ağırlığının böyümə izləm qrafikləri üzərinə qeyd olunması. Hər uşağın, izləyən həkim və ya ailəsində bir böyümə qrafiki olmalıdır
    Boyu ölçümü üçün stadiometre adı verilən ölçmə qurğusu istifadə edilər. Ölçmənin etibarlı olması üçün standart üsula diqqət edilərək edilməsi lazımlıdır. Ölçüm ayaqqabısı olaraq və varsa saç fenləri çıkartıldıktan sonra keçirilir. Ölçüm edilərkən başın arxadakı ən çıxıntılı nöqtəsi, çiyinlər, omba və topuqların şaquli müstəvi ilə təmasda olmasına və ayaqların bitişik olmasına diqqət edilməlidir. İki yaşa qədər olan uşaqlarda isə boy yataraq ölçülər. Yataraq ölçmələr də baş taxtası sabit, ayaq taxtası hərəkətli olan xüsusi bir qurğu istifadə edilər. İki yaşından böyük uşaqlarda boy ölçümü xəstə ayaqda dayanarkən edilər.

    Körpə böyümə eğrilerinde (0-36 ay) boy yatar mövqedə, uşaq böyümə eğrilerinde (0-17 yaş) isə ayaqda ölçülərək hesablanmışdır.

    Yataraq ölçülən boy ayaqda ölçülenden 2 sm daha uzun olduğundan ölçüm hansı mövqedə edilmiş isə əlaqədar qrafik üzərində qiymətləndirilir.

    Uşaqların yaşa görə ortalama boyları və uzanma sürətləri bu şəkildədir:

    Yenidoğan: Orta 50 sm doğular.

    İlk il içindəki uzanma sürəti

    İlk 3 ay: 8 sm

    İkinci 3 ay: 8 sm

    Üçüncü 3 ay: 4 sm

    Dördüncü 3 ay: 4 sm

    Beləcə 1 yaş: Orta 75 cm'e çatar.

    Daha sonra

    1-2 yaş arası: 10-12 sm uzanar

    2-4 yaş arası: İldə 7 sm uzanar

    4 yaş ortalama doğum boyunun 2 qatına çatır.

    4 yaşından - yetkinliyin ilk əlamətlərinin başlamasına qədər keçən müddətdə: İldə 5-6 sm

    Yetkinlik dövrü: İldə 7-12 sm uzanar.

    Ağırlıq
    Ağırlıq uşaq tamamilə soyulduktan sonra elektron və ya standart tərəzi ilə ölçülər. Ölçüm edilmədən əvvəl mütləq tərəzinin nizamı nəzarət edilməlidir. Tək başına ayaqda dayana bilən uşaqlar ayaqda, körpələr və digər uşaqlar körpə Müzakirə ilə ölçülməlidir. Körpələrin ölçümləri edilərkən bezləri çıxardılmalı və ya ölçü edildikdən sonra bez tərəzilərə ölçülən ağırlıqda çıxardılmalıdır.

    Uşaqların kilo təqibi bu şəkildədir:

    Yenidoğan ortalama 3200 qr ağırlığındadır.

    İlk 10 gün ortalama% 5-6 fizioloji kilo itkisi olar. Bu normaldır ancaq 10. gündən etibarən kilo alışı yenidən başlamalıdır.

    Kilo alışı:

    İlk 6 ay: gündə 20-30 qr

    6-12 ay arası: gündə 15-20 qr

    1-2 yaş arası: ildə 2-2,5 kq

    Körpə 4-5. ayında doğum kilosunun iki qatına; 12. ayında isə üç qatına çatır.

    Boy və ağırlığı uşağın əvvəlki ölçümləri ilə müqayisə ölçümlərin eyni çəki və ya boy ölçüm alətində və uyğun texniki ilə eyni adam tərəfindən edilməsi seçilər.
    Fərqli alətlərdən edilmiş ölçümlərin müqayisə bəzən səhv şərhlərə yol aça bilməkdədir. Ayrıca uşağın böyümə sürətlərini qiymətləndirərkən böyümənin qiymətləndirilməsində tək ölçmələr çox bir-birini izləyən ardıcıl ölçümlərin təqibi daha qiymətlidir. Beləcə yalnız uşağın hansı əyri üzərində iştirak etdiyi deyil eyni zamanda hansı sürət ilə böyüdüyü də müəyyən olunmuş olur. Xəstənin aid olduğu böyümə kanalı eğrisinde böyüməsi, yuxarı və ya aşağıya böyük dalğalanmalar göstərməməsi əhəmiyyətlidir. Uşağın boy və ağırlığı ilk il içində hər ay, ikinci il içində 3 ayda bir daha sonra isə hər 6 ayda bir qiymətləndirilməlidir. Böyümə qiymətləndirməsində məqsəd, periodik fasilələrlə edilərək normaldan sapma göstərənlərin erkən dövrdə təyin olunaraq asan, iqtisadi və müvəffəqiyyətli bir şəkildə müalicələrinin təmin edilməsidir. Zamanında qiymətləndirmə, həm altda yatabilecek sistemik, hormonal və ya bəslənmə problemlərinin erkən diaqnozu həm də müalicənin müvəffəqiyyəti üçün əhəmiyyətlidir.

    Baş ətrafı
    Baş ətrafının böyüməsi uşağın beyin inkişafı haqqında fikir verər. Həyatın ilk iki ili beyin inkişafının ən sürətli olduğu dövrdür. Doğumda ortalama 35 sm olan baş ətrafı ilk il içində ayda ortalama 1 sm artaraq bir yaş 47 smə çatar. (Orta 12 sm artım). İkinci il içində isə bütün il boyunca yalnız 2.5 sm ətrafında bir artım olar. İkinci ilin sonunda artıq yetkin baş böyüklüyünün təxminən% 85 i qazanılmış olar. Baş ətrafı da boy və ağırlıq kimi standart əyrilər üzərindən qiymətləndirilərək uşağın baş ətrafının yaşa görə böyük, kiçik və ya normal olduğu deyilər. Beyin inkişafını pozan xəstəliklərdə və ya baş sümüklərinin erkən bağlanmasına gətirib çıxaran xəstəliklərdə baş ətrafı normaldan kiçikdir. Baş içində təzyiq artımına gətirib çıxaran vəziyyətlərdə isə baş ətrafı normaldan böyükdür. Körpələrin başında ön və arxada hələ kemikleşmemiş kiçik sahələr vardır. Bunlara fontanel (bıngıldak) deyilir. Ön fontanel təxminən 2 sm genişlik və yüksəklikdədir. Arxa fontanel isə daha kiçikdir. Arxa fontanel ümumiyyətlə 6-8 həftə içində bağlanar. Ön fontanel sıxlıqla 9 - 12. aylar arasında kemikleşir və 18. ayda uşaqların% 90'nında bağlıdır. Körpənin təkrarlanan idarələri əsnasında fontanelleri də mütləq nəzarət edilməlidir. Fontanellerin çox böyük olması və gec bağlanması Hipotiroid və bilməzsə raxitizm kimi xəstəliklərdə görülər.

    Bədən nisbətləri
    Böyümə ilə birlikdə bədən nisbətləri da dəyişə bilir. Bədən nisbətlərinin qiymətləndirilməsində üst / alt seqment nisbəti və qulac uzunluğu ilə boy arasındakı uzunluq fərqi kimi ölçümlərdə istifadə edirlər. Doğumda baş və gövdə böyüdükdə yaş irəlilədikcə, xüsusilə yetkinlik dövründə qıçlar daha çox uzanar. Inkişaf geriliyi olan bir uşaqda bədən nisbətlərinin müəyyən olunması əhəmiyyət daşıyır. Bunun üçün üst və alt seqment uzunluğu ölçülür və yaşa görə normal olub olmadığı qiymətləndirilər. Böyümə geriliyinə gətirib çıxaran xəstəliklərin bəzilərində həm qıç həm gövdə uzanması eyni dərəcədə təsirlənər. Bu uşaqlarda boy qısadır ancaq bədən nisbətləri bozulmamıştır, yəni həm qıç həm də gövdənin uzanması eyni nisbətdə təsirlənmişdir (mütənasib boy qısalığı).

    Bəzi xəstəliklərdə yalnız qıçların uzanması mənfi təsirlənərkən (nümunə akondroplazi və bənzəri bəzi sümük inkişaf pozuqluqları) bəzi xəstəliklərdə isə yalnız gövdə böyüməsi təsirlənər (nümunə skolyoz adı verilən onurğa əyriliyi)

    Qulac uzunluğu da bədən nisbətlərini qiymətləndirmədə istifadə edilən digər bir meyardır. Doğumda boy uzunluğu, qulac-uzunluğundan daha çox ikən bu nisbət yaşla getdikcə azalır və yetkini qulac boydan daha uzun hala gəlir.

     

     

    Nerissa-Su - 06.04.2012 - 18:57



Benzer Konular

  1. Boyu Necə uzadılar - boyu Uzatma düsturları
    Konuyu Açan: Nerissa-Su, Forum: Sağlamliq.
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj : 06.04.2012, 18:55
  2. Uşaqlarda boyu uzanması
    Konuyu Açan: Nerissa-Su, Forum: Sağlamliq.
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj : 06.04.2012, 18:54
  3. Uşaqlarda boyun artmasına kömək edən qidalar hansılardır?
    Konuyu Açan: Sarsın, Forum: Sağlamliq.
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj : 13.11.2011, 00:40
  4. Uşaqlarda zehin açan qidalar
    Konuyu Açan: Züleyha Günel, Forum: Sağlamliq.
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj : 28.01.2011, 10:55
  5. Çocuklarda Boy Uzatıcı ve Kilo Aldırıcı Besinler
    Konuyu Açan: AYIŞIĞI, Forum: Çocuk Sağlığı.
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj : 11.07.2010, 12:11

copyright

Soru Cevap