REKLAM




+ Konuyu Cevapla

Tek Düzen Muhasebe Sisteminde Nazım Hesapların Önemi

  1. Yazan: dumanalti
    No Avatar

    REKLAM


    Tek Düzen Muhasebe Sisteminde Nazım Hesaplar - Tek Düzen Muhasebe Sizsteminde Nazım Hesapların Dış Ticaretteki Yeri - 320 102 Kodları Nasıl Kullanılır - Yabancı Paralı İşlemlerde Nazım Hesaplar


    1. GİRİŞ
    Muhasebe, mutlaka ki insanlık tarihi ile birlikte başlamış ve hâlâ gelişmekte olan bir
    olgudur. Bilinen en eski muhasebe kayıtları Eski Mısır Medeniyetiyle başlayan ve
    mal teslimlerini içeren, daha sonra Mezopotamya Medeniyetlerinde gelişme gösteren
    hesap kayıtlarıdır (Güvemli, 1995).
    Batı Avrupa uygarlıklarında, ticarette değil de denetim amaçlı olarak Devlet ve
    Manastır yönetimlerinde gelişen muhasebe olgusu nihayet 15. yüzyılda, günümüzde
    de uygulanmakta olan çift taraflı kayıt düzenine kavuşmuştur.
    Sanayi devriminin ardından hızla gelişen sermaye piyasası 20. yüzyılda uluslararası
    boyutlara ulaşmış ve küreselleşme kavramı tüm dünya piyasalarını esir almıştır.
    Ülkelerin herbiri kendi içerisinde finansal piyasaları geliştirmek istediklerinde bilgi
    tekdüzeliğini ulusal yasalar çıkartarak sağlamışlardır. Ulusal boyutları aşan
    yatırımlar yapacak yer arayan büyük sermaye sahipleri yabancı ülkelere yayılmışlar
    ancak kendi düzenlerine uygun bilgi eksikliği genişlemenin önünde büyük bir engel
    oluşturmuştur.
    Sermayenin yayılması ve ekonomik gelişmeyi desteklemek amacı ile 21. yüzyıl
    uluslararası birliklerin kurularak küreselleşmenin hız kazandığı bir dönem olmuştur.
    Bu birliklerden bazıları, 1948 yılında, uluslararası ticaretin geliştirilmesi ve
    ekonomik ve sosyal gelişmenin desteklenmesi amacı ile kurulan OEEC (Avrupa
    İktisadi İşbirliği Örgütü), ki 1961 yılında adı OECD (Ekonomik İşbirliği ve
    Kalkınma Örgütü) olarak değiştirilmiştir; Kanada, ABD ve Meksika arasında ticari
    ve ekonomik bir birlik olarak kurulan ve 1994 yılında yürürlüğe giren NAFTA
    (Kuzey Amerika Ülkeleri Serbest Ticaret Antlaşması); ve tek bir ekonomi olarak
    bakıldığında 16.830 milyar dolarlık bir yurt içi hasıla tutarı ile günümüz dünya
    ekonomisinin %31’i oranında bir değer yaratarak en büyük ekonomik birimini
    oluşturan European Union (Avrupa Birliği) bunlardan bazılarıdır (International
    Monetory Fund [IMF], 2008).
    Ekonomik ve ticari işbirlikleri kurulduktan sonra yatırımcıların riskini azaltmak ve
    farklı ülkelerde yapılan yatırımların sonucunun kolay anlaşılabilirliğini sağlamak
    üzere muhasebe ve finansal açılardan uluslararası düzeyde tekdüzeliğe gidilmesi şart
    olmuştur. Finansal bilgilerin tekdüzeliği için yapılan çalışmalar yalnızca ekonomik
    birleşmelerin içinde kalmamış, farklı birleşmeler arasında da ortak çalışmalar
    yapılmaya başlanmıştır. Bunun en önemli örneğini ABD tekdüzen muhasebe sistemi
    US GAAP ile AB ülkeleri için geliştirilen ve dünya ülkelerinin çoğunda
    uygulanmakta olan IAS (Uluslararası Muhasebe Standartları) ve IFRS (Uluslararası
    Finansal Raporlama Standartları) arasında uyumlaştırma çalışmalarıdır.
    Bu çalışmalar sonucunda dünyanın ekonomik gelişmesi içerisinde yer alacak tüm
    ülkelerin finansal raporlama standartlarının uyum içinde olması ve yatırımcılar için
    en üst düzeyde güvenilir bilgi üretiliyor olması bklenmektedir.

    Tüm bu çalışmalar sırasında yeteri kadar dikkate alınmamış bir konu, finansal
    raporlarda yer almayacak, ancak MSUGT No.1 de sayılan bilanço dipnotlarında
    belirtilmesi gerekecek bazı değerler ile ilgili bilginin nasıl üretileceği konusudur.
    Akreditifler, teminatlar, emanetler, yatırım harcamaları, matrah düzeltmeleri,
    yabancı paralı işlemler gibi konuları bu tür işlemlerin kapsamında sayabiliriz.
    Türkçemize “Nazım Hesaplar” olarak giren ve Tekdüzen Hesap Planımızda 9 No.lu
    Hesap Sınıfında yer alan ve diğer ülkelerin literatürüne “Memo Accounts”,
    “Memorandum Accounts”, “Off-Balance Sheet Accounts” ya da “Comptes
    Spéciaux” olarak geçen hesaplar bu tür işlemlerin takibi için oluşturulmuş
    hesaplardır..
    Bu makalede, Nazım Hesapların finansal tabloların düzenlenmesi aşamasında
    kullanımının gerekliliği, kullanım alanları ve yararları irdelenecektir.
    2. TEKDÜZEN MUHASEBE SİSTEMİNDE NAZIM HESAPLAR
    I Sıra No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğinin III. Bölümü mali
    tabloların ilkeleri ve amaçlarını açıklamaktadır. Bu açıklamalarda mali tabloların
    amaçlarının, işletme ile ilgili kişi ya da grupların işletme ile ilgili konularda karar
    almalarına yardımcı olmak, olarak tanımlanmış ve daha sonraki kısımlarda da mali
    tabloların düzenlenmesi ve sunulması anlatılmıştır.
    Aynı bölümün “Bilanço İlkeleri” başlıklı kısmında bilançonun amacının, belli bir
    tarihte işletmenin mali durumunun açıklıkla ve gerçeğe uygun olarak yansıtılması
    olarak belirtilmektedir. Aynı bölümün devamında bilançonun varlıkları, kaynakları
    ve öz kaynakları ile ilişkin ilkeleri sıralanmakta ve bilanço kalemlerinin içinde yer
    almayan fakat ilgililerin kararlarını etkileyebilecek bilgilerin de bilanço dipnot veya
    eklerinde açıkça gösterilmesi gerektiği belirtilmiştir.
    Görüldüğü gibi bilanço ilkelerinin düzenlenmesi ve sunulması bölümlerinde yalnızca
    işletmenin finansal hareketleri gözönüne alınmış, finansal olmayan, ileriye yönelik
    taahhütler, yükümlülükler ya da avantajlar dikkate alınmamıştır.
    Aynı tebliğin “Tekdüzen Hesap Çerçevesi, Hesap Planı ve Hesap Planı
    Açıklamaları” başlıklı bölümünde ise Hesap Sınıflarının sonunda “9. NAZIM
    HESAPLAR” hesap sınıfında da da boş olarak 90 ila 99 arası Nazım Hesap grupları
    sıralanmıştır. Ancak, Tekdüzen Hesap Planı olarak sıralanan kebir hesaplarında tüm
    hesaplar ile ilgili açıklama ve örnekler verilirken Nazım Hesaplar ile ilgili hiçbir
    bilgi verilmemiş, bu hesapların kullanımı tamamen işletmelerin inisyatifine
    bırakılmıştır.
    Giriş bölümünde açıklandığı gibi her ülkenin muhasebesinde aynı amaçla kullanılan
    bir hesap bulunmakta, hatta Fransa gibi Kıta Avrupa’sı ülkelerinde hesabın yardımcı
    hesapları, kullanım yerleri ve örnekleri detaylı olarak verilmektedir.

    3. NAZIM HESAPLARIN YERİ VE ÖNEMİ
    Muhasebe bilgi sisteminin vergi tabanlı uygulamadan uzaklaşıp bilgi tabanlı
    uygulamada yer bulmaya başlaması ile birlikte nazım hesaplar akademik yazında da
    önemli oranda yer bulmaya başlamıştır.
    Maliye ve Gümrük Bakanlığı’nca, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun bakanlığa
    verdiği yetki ile 1.1.1994 tarihinde başlayan mali yıldan geçerli olmak üzere
    yayınlanan ve bilanço usulünde defter tutan gerçek ve tüzel kişilerin uymakla
    yükümlü oldukları “1 No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği” nin
    “Düzenlemenin Amacı” olarak geçen başlangıç bölümünde, tebliğin temel amacının
    “Mali tablolar aracılığı ile ilgililere sunulan bilgilerin tutarlılık ve mukayese
    edilebilirlik niteliklerini koruyarak gerçek durumu yansıtmasının sağlanması”
    olarak belirtilmiştir.
    Tekdüzen muhasebe sistemimizin “V - YAPILAN DÜZENLEMENİN VERGİ
    MEVZUATI İLE İLİŞKİSİ VE YAPTIRIMI:” başlıklı bölümü ise, işletmelerin
    mali tablolarını “1 No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği” ve ekinde
    öngörülen kurallara uygun olarak düzenlemelerini kesin hüküm altına almış ve
    uymayanlara cezai işlemler öngörmüştür. Aynı paragrafın devamı da, vergiye tabi
    safi kazancın tesbitinde, vergi mevzuatınca istenen bilgilerin de sağlanması için
    gerekli düzenlemelerin yapılmasını amirdir.
    Tebliğin yukarıda sayılan maddeleri uyarınca, işletmelerin yalnızca Tekdüzen Hesap
    Planında belirlenen bilanço hesaplarına uygun olarak hazırlayacakları mali tablolar,
    başlangıç bölümünde belirtildiği üzere gerçek durumun yansıtılması kavramı için
    yeterli olmayacaktır. Bu şekilde hazırlanan mali tablolar, işletmenin finansal
    durumunu etkilememekle birlikte geleceğe yönelik yükümlülükler ve avantajlar gibi
    üçüncü kişilere verilmesi gereken bilgileri, ya da vergiye tabi kazancın tesbiti için
    gerekebilecek bilgiler ile yabancı paralar ile ilgili bazı bilgileri içermemiş olacak ve
    sonuç olarak da, karar verme durumunda olan kişi ve grupların gereksinimine uygun
    gerçek durumu yansıtmıyor olacaktır.
    Mali tabloların bu zaafını gidermek için, genel anlamda bir fikir birliğine
    ulaşılamamış olmakla birlikte, gerçek durumun sunulması için nazım hesapların
    kullanımı yaygınlaşmakta, akademik yazında nazım hesaplar ile ilgili yardımcı
    hesaplar yayınlamakta ve bu bağlamda bir birlik sağlanmaya çalışılmaktadır.
    Nazım hesapların kullanımının yaygınlaştırılması için yapılan akademik çalışmaların
    yaygınlaşması sonucunda çeşitli yayınlarda atıf verilmekte olan ve genel kabul
    görme yolundaki bir nazım hesap listesi şu şekilde oluşmuştur (Akdoğan ve
    Sevilengül, 2007: s.771).
    227
    90 TEMİNAT MEKTUPLARI
    900 TEMİNAT MEKTUPLARINDAN ALACAKLAR
    902 TEMİNAT MEKTUPLARINDAN BORÇLAR
    91 CİROLAR, KEFALETLER VE GARANTİLER
    910 CİROLARIMIZDAN ALACAKLAR
    911 CİROLARIMIZDAN BORÇLAR
    912 KEFALETLERİMİZDEN ALACAKLAR
    913 KEFALETLERİMİZDEN BORÇLAR
    914 GARANTİLERİMİZDEN ALACAKLAR
    915 GARANTİLERİMİZDEN BORÇLAR
    92 TEMİNAT VE EMANETE VERİLEN KIYMETLER
    920 TEMİNATTAKİ KIYMETLERİMİZDEN ALACAKLAR
    921 TEMİNATTAKİ KIYMETLERİMİZ
    922 EMANETTEKİ KIYMETLERİMİZDEN ALACAKLAR
    923 EMANETTEKİ KIYMETLERİMİZ
    93 TEMİNAT VE EMANETE ALINAN KIYMETLER
    930 TEMİNATA ALINAN KIYMETLER
    931 TEMİNATA ALINAN KIYMETLERDEN BORÇLAR
    932 EMANETE ALINAN KIYMETLER
    933 EMANETE ALINAN KIYMETLERDEN BORÇLAR
    94 YATIRIM HARCAMALARI VE YATIRIM İNDİRİMİ
    95 MATRAH DÜZELTMELERİ
    950 KANUNEN KABUL EDİLMEYEN GİDERLER VE MATRAHA
    EKLENECEK DİĞER TUTARLAR
    951 MATRAHA EKLENECEK TUTARLAR BORÇLU HESABI
    952 VERGİYE TABİ OLMAYAN GELİRLER VE MATRAHTAN
    İNDİRİLECEK DİĞER TUTARLAR
    953 MATRAHTAN İNDİRİLECEK TUTARLAR ALACAKLI HESABI
    96 MENKUL KIYMETLER CÜZDANI
    960 MENKUL KIYMETLER CÜZDANI
    961 MENKUL KIYMETLER ALACAKLI HESABI
    97 ÇIKARILMIŞ MENKUL KIYMETLER
    970 ÇIKARILACAK MENKUL KIYMETLER
    971 ÇIKARILMIŞ MENKUL KIYMETLER
    979 ÇIKARILACAK MENKUL KIYMETLER ALACAKLI HESABI
    98 YABANCI PARALI İŞLEMLER
    980 YABANCI PARALI VARLIKLAR
    981 YABANCI PARALI YÜKÜMLÜLÜKLER
    982 İTHALAT SİPARİŞLERİNDEN BOÇLULAR
    983 İTHALAT SİPARİŞLERİNDEN ALACAKLILAR
    984 İHRACAT SİPARİŞLERİNDEN BORÇLULAR
    985 İHRACAT SİPARİŞLERİNDEN ALACAKLILAR
    989 NET YABANCI PARA POZİSYONU
    99 DİĞER BİLGİLER
    998 DİĞER BORÇLU NAZIM HESAPLAR
    999 DİĞER ALACAKLI NAZIM HESAPLAR
    Yukarıda görülebileceği gibi, tekdüzen hesap planına girmesi önerilen nazım
    hesaplarda işletmenin bilanço hesaplarında görülmeyen işlemler öncelik sırasına
    göre dizilmiştir. Bu tür işlemler arasında, (90 ve 91 hesap grupları), ileride bir ödeme yapılmasını gerektirebilecek teminat mektupları, cirolar kefaletler ve garantiler ilk
    sırada yerlerini almışlardır. Daha sonra işletmenin bilanço kayıtlarında gözüken
    ancak fiili sayımda görülemediğinden sorun olabilecek, teminata ya da emanete
    verilen kıymetleri “92 hesap grubu” ile, bilanço kayıtlarında gözükmemekle birlikte
    fiili olarak işletme bünyesinde görülen, kendi mülkiyetinde olmadığı halde
    zilyetliğini elinde bulundurduğu kıymetlerin kayıtları “93 hesap grubu”
    bulunmaktadır. “94 hesap grubu” işletmenin yatırım teşvikine tabi harcamalarını ve
    yatırım indirimi tutarının takibini sağlamak üzere oluşturulmuş bir gruptur. Türk
    vergi mevzuatımızın vergiye tabi kazanç kavramı ile, vergi usul kanunu ve
    tebliğlerinin yanısıra muhasebe ve finansal raporlama standartlarının kazanç
    tanımlarının farklı olması, yani işletmelerin vergi bazlı ve bilgi bazlı muhasebe
    düzenlerinin farkı, kanunen kabul edilmeyen giderler ile vergiye tabi olmayan
    gelirler kavramlarını ortaya çıkarmıştır. Bu kapsamdaki gider ve gelirlerin dönem
    içerisindeki hareketleri sırasında “95 Matrah Düzeltmeleri” hesap grubuna da kayıt
    edilmesi ile dönem sonlarında beyanname düzenleme işlemlerinin hızlanrması ve
    unutma gibi nedenlerden oluşabilecek hataların engellenmesi beklenmektedir. Bu
    hesap grubundaki kayıtların, dönem sonları itibariyle işlevlerini tamamlamış
    olacaklarından ters kayıtlar ile kapatılmaları gerekmektedir.
    İşletmenin satın aldığı menkul kıymetler ile kendi çıkardığı menkul kıymetlerin
    nominal değerleri üzerinden takibini sağlamak üzere “96 ve 97 hesap grupları”
    kullanılabilecektir.
    “98 Hesap Grubu” ise tamamen işletmenin yabancı paralı hareketlerinin takibinin
    kolaylaştırılması ve doğru sonuçların sunulabilmesi amacıyla oluşturulmuş bir hesap
    grubudur. Bu grubun yararı, yabancı paralı işlemlerden doğan varlık ve kaynakların
    orijinal para cinsinden takibinin kolaylaşması olduğu kadar dönem sonlarında kur
    farkından oluşan kambiyo kâr ya da zararının hesaplanmasındaki kolaylıktır.
    Nazım hesapların amaca uygun olarak kullanılması durumunda hem dönem
    içerisinde doğru bilgiye ulaşım kolaylaşacak, hem de dönem sonlarında değerleme
    ve denetim işlemlerinin yapılması anında hatalar engellenecek ve zamandan tasarruf
    edilebilecektir.
    Bu çalışmanın bundan sonraki bölümlerinde nazım hesaplar ile ilgili çalışmalarda
    üzerinde en az durulan, buna karşın hem malî tablolarda sunulan bilgilerin yeterli ve
    doğru olması, hem de dönem sonlarında yapılacak çalışmaların doğru ve hızlı
    olabilmesi açısından önemli bir yer tutan “Yabancı Paralı İşlemler” irdelenecektir.
    4. YABANCI PARALI İŞLEMLERDE NAZIM HESAPLAR
    Tekdüzen muhasebe sisteminde muhasebenin temel kavramlarından “Parayla
    Ölçülme Kavramı” tanımlanırken muhasebe işlemlerinin ulusal para birimi ile
    yapılacağını öngörmüştür. Vergi Usul Kanununun 280. maddesinde yabancı paralı
    işlemlerin değerlendirilmesi sırasında ülkemizde Yabancı Para Borsası
    229
    bulunmadığından Maliye Bakanlığının tesbit ettiği kurların uygulanması
    gerekmektedir. Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğ Sıra No. 130, serbest kur
    uygulaması nedeniyle zorlaşan Maliye Bakanlığı’nın kur tesbiti yerine T.C. Merkez
    Bankası’nca tesbit ve ilan olunan döviz alış kurlarının kullanımını uygun
    görmektedir.
    Parayla Ölçülme Kavramına göre yabancı paralı işlemlerin muhasebe kayıtlarının,
    işlemlerin piyasadan ya da bir bankadan yapılmasına bağlı olarak, o günkü T.C.
    Merkez Bankasınca ilan edilmiş döviz ya da efektif alış kurları, ya da işlemin
    yapıldığı bankanın döviz ya da efektif alış kurları esas alınarak gerçekleştirilecektir
    (Ataman ve Sumer, 2000: s.288).
    Bu bağlamda, örneğin Yabancı Para Kasası hesabının borcuna ve alacağına
    yapılacak tüm yabancı paralı kayıtların kurları farklı olacak ve hesap kalanı eldeki
    yabancı paranın karşılığını göstermeyecek ve hatta değerleme öncesinde bazı
    şartlarda alacak kalanı verebilecektir.
    Bir diğer sorun ise denetim sorunudur. Dönem sonlarında yapılacak bir denetim ya
    da değerleme esnasında önce yabancı para kasasının kalanının doğruluğunun
    saptanması için tüm hareketlerinin incelenmesi ile kalan tutarın fiili kasa ile
    karşılaştırılması yapılacak, daha sonra da herbir kaydın kendi para birimi ile
    karşılığının hesaplanması ve hesap kalanına ulaşılması ile eldeki mevcudun
    bulunması gerekecektir. Sadece bu işlem bile bir dönemin yabancı paralı
    hareketlerinin tümünün elden geçirilmesini gerektirecektir ve bir dönem sonu
    değerlemesi için aşırı bir zaman kaybına neden olacaktır.
    Dış ticaret firmalarında, ithalat ya da ihracat işlemlerinde akreditif ile yapılacak
    işlemlerde, özellikle vadeli akreditiflerde, akreditifin açılması sırasında finansal bir
    hareket olmadığından tekdüzen muhasebe sistemine göre bir muhasebe kaydı
    gerekmemektedir. Konuya biraz daha yakından bakıldığında ise, akreditifin ileriye
    yönelik bir yükümlülük ya da avantaj sağlayacak bir işlem olması nedeniyle
    dipnotlarda belirtilmesi gerekmektedir. Ancak akreditiflerin oluşturulduğu
    dönemlerde bir işlem yapılmaması daha sonra tüm akreditiflerin taranarak ek bir
    çalışma yapılmasına neden olacak, bu tür bir çalışma da yoğun çalışma tempoları
    arasında hata ve unutmalardan dolayı yanlış bilgi üretilmesine ve yine aşırı zaman
    kayıplarına neden olabilecektir.
    Bu nedenlerden ötürü Nazım Hesapların en az Tekdüzen Hesap Planındaki hesaplar
    kadar önemli olduğu ve doğru zamanda doğru yerde kullanıldığı durumda işletmenin
    çok büyük yararlar sağlayacağı ortaya çıkmaktadır.
    4.1. Yabancı Paralı İşlemlerin Kaydı
    İşletmeler çok çeşitli nedenlerle kasalarında ya da bankalarda açtırabilecekleri döviz
    tevdiat hesaplarında yabancı paralar bulundurabilirler. Özellikle yabancı para ile
    230
    hareketleri yoğun olan kuruluşların, yabancı para biriminden varlıklarını takip
    etmeleri, her hareketi farklı kurdan kayıtlarına aldıkları için bazı güçlüklere neden
    olmaktadır. Bu güçlüklerin başında, dönem içerisinde yabancı para gereksinimi
    olduğunda ya da dönem sonlarında yapılacak değerleme sırasında eldeki efektif ya
    da dövizin miktarının sayım yapılmadan bilinememesi gelmektedir.
    İşletme stoklarının sürekli envanter yöntemi ile kayıtlara alınmasının getirdiği
    yararları yabancı para işlemlerinde de sağlayabilmek için yabancı para hareketlerinin
    tekdüzen hesap planına uygun olarak yapılan kaydın dışında bir de nazım hesaplara
    yabancı para biriminden kaydedilmesi sorunların aşılabilmesini sağlayacaktır.
    a. İşletmenin çalışmakta olduğu bir bankadan, bankanın ilan ettiği ABD
    Efektif Satış Kuru 1.24 YTL üzerinden satın alınan $10.000 tutarında bir meblağın
    aynı bankada açılan bir döviz tevdiat hesabına yatırılması durumunda yapılacak kayıt
    tekdüzen hesap sisteminde:

    Register

    Yukarıda yapılan kaydın farklı kurlardan tekrarı sonucu defteri kebir kaydı ilgili kişi
    ve gruplara işletmenin elindeki efektif tutarını göstermeyecektir. Bu durumdaki bir
    işletmenin değerlemesi için herbir kaydın elden geçirilmesi şart olacaktır. Halbuki
    yukarıdaki her kayıttan sonra aşağıda görüldüğü gibi bir Nazım Hesap kaydı hem
    işlemleri son derece kolaylaştıracak hem de doğru sonuçlara ulşılmasını
    sağlayacaktır. Tutarın her an bilinebilmesi için aşağıdaki kaydın yapılması yukarıda
    sayılan nedenlerden ötürü gerekli olmaktadır:

    Register

    Nazım hesapların yardımcı ve alt hesaplarının düzenlenmesinde, önce para biriminin
    gruplaması yoluna gidilmiş ve birinci kırım “980.01 ABD Doları Varlıklar” hesabı
    ABD Doları ile yapılacak işlemler için kullanılmıştır, diğer para birimleri için “01-
    99” hesaplar sırasıyla kullanılabilecektir. İkinci kırımda ise, yabancı paranın tekdüzen hesap planında hangi kebir hesabında bulunduğu gösterilmek istenmiştir,
    yukarıdaki kayıtta “980.01.102 Bankalar” hesabı kullanılmıştır. Bu kırımda bilanço
    hesaplarının hepsi varlık ya da yükümlülük ayrımı yapılmadan kullanılabilecektir.
    Kaydın alacak tarafında ise, yukarıda nazım hesap planında sunulan “989 Net
    Yabancı Para Pozisyonu” hesabı kullanılmış, birinci kırım olarak da yine ABD
    Doları için “989.01 Net ABD Dolar Pozisyonu” kodu tanımlanarak para birimi
    bazında yeknesaklık sağlanmış ve işletmenin tüm varlık ve yükümlülüklerinin
    farkından oluşan toplam ABD Doları cinsinden net durumunun gösterilmesi
    sağlanmıştır.
    “989 NET YABANCI PARA POZİSYONU” hesabı bir çeşit karşılık hesabı şeklinde
    çalışmakta, farklı yabancı para birimlerini yardımcı hesaplarda ayrı ayrı göstermekte
    ve alacak kalanları yabancı para cinsinden net varlık durumuna, borç kalanları ise net
    yükümlülük durumuna işaret etmektedir.
    b. Yukarıdaki eylemde satın alınan efektiflerin TCMB döviz alış kurunun 1,26
    YTL olarak açıklandığı tarihte $5,000 tutarındaki kısmının döviz tevdiat hesabından
    çekilerek işletmenin kasasına alınması durumunda yapılması gereken kayıtlar
    aşağıdaki gibi olacaktır:

    Register

    İşletmenin yurt dışı merkezli bir nakliye firmasına yaptırdığı nakliye nedeniyle gelen
    faturasının $ 4,000 tutarında olması ve aynı günün TCMB dolar kurunun 1,28 YTL
    olması halinde yapılacak kayıtlar :

    Register

    c.İşletmenin ödemesini yabancı para birimi ile transfer etmesi durumunda, örneğin
    yukarıdaki nakliye firmasına banka havalesi yolu ile $3,000 tutarında ödeme
    gerçekleştirmesi durumunda yapması gereken kayıtlar aşağıdaki gibidir, ödeme günü
    TCMB Dolar kuru 1,29 YTL’dir.

    Register

    Yabancı merkezli firmaların cari hesaplarının takibinde, yabancı paralı işlemlerin
    YTL’ye dönüştürülerek yapılacak kayıtların daha önce fatura alınırken kullanılan kur
    ile aynı olması, böylece cari hesap kalanının ilk döviz kuruna bölünmesi ile döviz
    cinsinden kalanın bulunabilmesi de önerilmektedir. Bu önerinin nedeni dönem
    içerisinde yabancı para bazında borç ya da alacağın bilinebilmesidir. Bu tür
    kayıtlarda her cari hesap hareketinde kur farkı kazancı ya da gideri söz konusu
    233
    olacaktır. Ancak yabancı merkezli firmalar ile yoğun çalışma temposu içerisinde
    olan firmaların aynı kasa hareketlerinde olduğu gibi eski kurları takip etme lüksü
    bulunmayacaktır. Bu durumda yapılacak en doğru kayıt tarzı, her hareketi günlük
    kurdan takip ederek dönem sonlarında kur farklarının olumlu ya da olumsuz etkisini
    finansal raporlara aktarmaktır. Bu arada cari hesap Nazım Hesaplarda yabancı para
    cinsinden de takip ediliyor olacağından yabancı firmanın borç ya da alacağı doğru
    para cinsinden de biliniyor olacaktır.
    Yukarıdaki kayıtta işlem yabancı para cinsinden bir azalmaya neden olmakta ve
    nazım hesap gerektirmektedir.


    Facebook




    Üyelik

  2. Yazan: dumanalti
    No Avatar
    Bu işlemler sonucunda görülmektedir ki, tekdüzen hesap planına uygun olarak
    yapılan YTL kayıtlarının kalanları eldeki yabancı paralar ile ilgili doğru bilgi
    verememektedir. Nazım hesaplarda ise, işletmenin yabancı paralar kasasında $5,000
    ile İş Bankası döviz tevdiat hesabında $2,000 bulunduğu, buna karşılık $1,000
    tutarında da bir dövizli yükümlülüğünün olduğu ve toplamda “989.01 Net ABD
    Dolar Pozisyonu” hesabında görüldüğü gibi $6,000 tutarında yabancı paralı varlıkları
    mevcuttur.
    d. Kayıtların bu düzen dahilinde yapılması durumunda, dönem içerisinde her
    an yabancı paralar ile ilgili doğru bilgiye çok çabuk ulaşılabileceği gibi, dönem
    sonlarında gerçekleştirilecek değerleme işlemleri de çok hızlanacak ve hata olasılığı
    azalacaktır.
    Yukarıdaki işlemlerin yapıldığı dönemin sonu itibariyle TCMB ABD Doları alış
    kurunun 1,30 YTL olarak ilan edildiğini benimsersek dönem sonunda sayımlar
    yapılacak ve Nazım Hesap kalanları ile karşılaştırılarak doğrulanacaktır. Eğer
    yabancı para miktarı bazında hata bulunmazsa değerlemeye gidilecektir.
    Değerlemenin yapılması, nazım hesaplardan yabancı paralı kalanı olan hesapların
    kalan tutarları dönem sonu kur ile çarpılarak Tekdüzen Hesap Planındaki
    karşılıklarının vermeleri gereken kalan tutarları bulunacak, YTL hesaptaki kalanlar
    ile olması gereken kalanlar arasındaki farklar da kambiyo kâr ya da zararlarını
    oluşturacaktır.
    ABD Doları Kasası olması gereken kalan tutarı: $5,000 X 1.30 YTL = 6.500,- YTL
    234
    ABD Doları Tekdüzen Hesap kalanı: 6.300,- YTL
    ABD Doları Kasasına eklenmesi gereken tutar, ya da kambiyo kazancı: 200,- YTL
    Tevdiat Hesabı olması gereken kalan tutarı: $2,000 X 1.30 YTL = 2.600.- YTL
    Tevdiat Hesabı Tekdüzen Hesap kalanı: 2.230.- YTL
    Tevdiat hesabına eklenmesi gereken tutar, ya da kambiyo kazancı: 370,- YTL
    Satıcılar hesabı olması gereken kalan tutarı: $3,000 X 1.30 YTL = 3.900.- YTL
    Satıcılar hesabı Tekdüzen Hesap kalanı: 3.870.- YTL
    Satıcılar Hesabına eklenmesi gereken, ya da kambiyo zararı: 50.- YTL
    İşlemlerin toplam kambiyo kazancı: 200.- + 370.- - 50.- = 520.- YTL dir.

    Yabancı paralı kayıtların düzeltilmesi ve kambiyo kazancının kayıtlara alınması
    yevmiye kaydı aşağıdaki gibi olacaktır.

    Register

    Görüldüğü gibi, değerlemenin yapılması, geçici mizan kalan tutarı ile Nazım Hesap
    kalan tutarının dönem sonu kuru ile çarpılmasının arasındaki fark şeklinde ortaya
    çıkacaktır.
    4.2. Dış Ticaret ile İlgili Bilgilerin Kaydı
    Dış ticaret kapsamında, özellikle yoğun olan yabancı paralı işlemlerin yanında, ileri
    tarihlerde lehte ya da aleyhte yükümlülük doğurabilecek güncel olaylar da
    gerçekleşebilir ve bunların da bazen mali raporların dipnotlarını oluşturabilmek
    bazen de işletme hakkında doğru bilgi üretmek amacıyla kaydedilmesi gerekli
    olabilecektir.
    235
    İşletmenin yurt dışından gerekleştireceği alımlar ya da yurt dışına gerçekleştireceği
    satımlar için ödeme şeklinin akreditif olduğu durumlarda, akreditiflerin önceden
    belirlenmiş yükleme tarihlerinde, yani akreditif metninde tanımlanmış ithal ya da
    ihraç işleminin gerçekleştiği tarihte borç ya da alacak meydana getirecek olması
    nedeniyle, açıldığı andan itibaren bilgi olarak kayıtlarda sunulabilmesi
    gerekmektedir.
    Akreditiflerin açılabilmesi için bankalar, akreditif bedelini peşin alamadıkları ya da
    hesaptan bloke yapamadıkları durumlarda teminat mektubu ya da benzeri garanti
    talebinde bulunabilmektedirler. Bu tür garantiler güncel bir finansal hareket
    yaratmadıklarından ve de bilanço dipnotlarında teminatların belirtilmesi
    gerektiğinden teminat mektupları ya da varsa hesap blokajlarının nazım hesaplarda
    takibi doğru bir hareket olacaktır.
    Bu tür işlemler için bir kayıt örneği aşağıda sunulmuştur.

    5. SONUÇ
    Tekdüzen Muhasebe Sistemimizin Muhasebenin Temel Kavramları bölümündeki
    kavramların hepsinin amacı, muhasebenin bilgi üretiminde tüm toplumun
    çıkarlarının gözetilmesi, bu amaç doğrultusunda gerçeğe uygun, tarafsız ve dürüst
    davranılması bulunmaktadır.
    Nitekim, Sosyal Sorumluluk Kavramı, muhasebenin kapsamının tüm toplumun
    çıkarlarına uygun olmasını; Kişilik Kavramı işletmenin ortak ya da sahiplerinden
    ayrı bir kişiliği olduğunu ve bu bağlamda işletmenin tüm gelir ve giderlerinin
    muhasebe kayıtlarına yansıtıldığı durumda işletmenin kâr ya da zararı ile ilgili doğru
    sonucu verebileceğini; Tam Açıklama Kavramı da, işletmenin mali tablolarının bu
    tablolardan yararlanacak kişi ve kuruluşların karar vermelerine yardımcı olacak
    ölçüde yeterli, açık ve anlaşılır olmasını ifade eder.
    Ancak, Tekdüzen Muhasebe Sisteminin kavramlarında belirtilen bazı konularda
    kendisi de yetersiz kalabilmektedir. Bunlardan bazılarında, ya vergi mevzuatı ile
    uyumsuz olması nedeniyle mali tabloların sonuçlarının düzeltilmesi gerekmekte ya
    da bilgilendirme konusunda kısıtlı kalmaktadır.
    Türkiye Muhasebe Standartları Kavramsal Çerçeve, finansal tabloların niteliksel
    özelliklerini Anlaşılabilirlik, İhtiyaca Uygunluk, Güvenilirlik ve Karşılaştırılabilirlik
    olarak tanımlamıştır. Bu tanımlardan İhtiyaca Uygunluk için “Kullanıcıların
    ekonomik kararlarını geçmişteki, bugünkü ve gelecekteki olayları
    değerlendirmelerine yardımcı olmak ya da geçmişteki olayları algılamalarını teyid
    etmek veya düzeltmek suretiyle etkiliyorsa, bilgi, uygunluk kalitesini taşır”
    denmektedir (TMS, Kavramsal Çerçeve 16;s.16).
    Hem Türkiye Muhasebe Standartlarında Kavramsal Çerçevesinin Finansal raporların
    niteliksel özelliklerinde “İhtiyaca Uygunluk” tanımı uyarınca, hem de Tekdüzen
    Muhasebe Sisteminin yukarıda sayılan kavramları uyarınca, mali raporlarda yalnızca
    finansal hareketlerin sunulması yeterli olmayacaktır.
    Mali raporların daha sosyal, daha doğru, daha açık, daha anlaşılabilir, daha güvenilir
    ve daha ihtiyaca uygun bilgi üretebilmesi için finansal hareketlerin dışında kalan bazı
    bilgilerin dipnotlarda ya da daha düzenli ve açıklayıcı bir biçim olarak Nazım
    Hesaplarda sunulması şart olmakta ve hatta bazı işlemlerde finansal hareketlerin
    kaydından daha da önemli bir yer tutacağı kesin bir yargı oluşturmaktadır.
    Tüm bu açıklamalar ışığında, Nazım Hesapların da Vergi Usul Kanunu ve Türkiye
    Muhasebe Standartları çerçevesinde yasal bir yer alması ve tekdüzen kapsamında
    uygulanması için gerekli çalışmaların başlatılması doğru olacaktır.


  1. Yazan:
    no avatar


    REKLAM



Benzer Konular

  1. Muhasebe Nedir - Aöf Genel Muhasebe Dersleri
    Konuyu Açan: BiR-DOST, Forum: AÖF Açık Öğretim.
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj : 16.05.2012, 00:50
  2. Tek Düzen Hesap Planı - Muhasebe Dersleri
    Konuyu Açan: BiR-DOST, Forum: AÖF Açık Öğretim.
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj : 02.05.2012, 23:59
  3. Eğitim Sisteminde Öğretimin Yeri
    Konuyu Açan: Leyl-i Lal, Forum: Üniversite.
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj : 17.02.2010, 01:39
  4. vBulletin Sisteminde 2 slash '//' Sorunum Var?
    Konuyu Açan: emobonita, Forum: vBulletin Soru Ve Sorunlar.
    Cevaplar: 2
    Son Mesaj : 24.11.2009, 19:37
  5. Okul Öncesi Eğitim Sisteminde Anaokulları Önemi
    Konuyu Açan: MiSS-FENER, Forum: Çocukça.
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj : 15.08.2009, 18:14

copyright

Soru Cevap

grafimx