Tüme Varım - Tümden Gelim

  1. tüme varım kavramının anlamı - tüme varım ne demektir - tümden gelim nedir

    İnsanın, Özellikle de bilim adamlarının deney ve gözlem yoluyla yeni varsayımlara ulaşma metodu. Tümevarım; tümden gelim (Dedüksi-yon-ta’lil) ve Analoji (temsil) ile birlikte akıl yürütmenin üç esaslı şeklinden birini teşkil eder ve özelden genele, ferdiden külliye varan düşünme yöntemidir. Günlük dilde zan ve tahmine dayanan akıl yürütme anlamında da kullanılır. Mantık diliyle söylendiğinde endüksiyon; zihni, olguların bilgisinden, bu olguları idare eden yasaların bilgisine götüren işlemdir. Başka bir ifade ile, zihni özel hallerden genel hale veya olaylardan yasa veya ilkelere yükselten akıl yürütme şeklidir.

    Endüksiyonun Formal ve Gerçek diye iki şekli vardı: Formal tümevarım -buna tam tümevarım da denir- bir bütünü meydana getiren parçaların hepsi hakkında ayn ayrı verilen hükümler aracılığıyla, o bütün hakkında bir hükme varmaktır. Mesela; Pazartesi, Salı, Çarşamba, Perşembe, Cuma, Cumartesi ve Pazar günlerinin hepsi yirmi dörder saattir. Bu günler haftanın bütün günleridir. Öyle ise haftanın günleri yirmi dörder saattir. Aristoteles’in Organon’unda ele aldığı bu çeşit bir tümevarımdır. Ba-con’un ortaya koyduğu ve S. Mill’in geliştirdiği gerçek veya genişletici tümevarım -buna bilimsel tümevarım da denir- da ise, bir

    bütünün bazı parçalarından hareketle, o bütün hakkında genel ve kuşatıcı bir yasaya ulaşılmaktır. Mesela: Demir, altın, Bakır ısı karşısında genleşir. Bunlar birer madendir, öyle ise bütün madenler ısı karşısında genleşir. Burada görüyoruz ki az sayıda maden üzerinde yapılan deneye dayanılarak bütün madenlere uygulanan genel bir yasa ve hüküm ortaya konmuştur. Deneysel bilimlerin kullandığı akıl yürütme şekli, gerçek endüksiyondur. Başka bir ifadeyle J.S. Mill’e göre bilimsel araştırmanın gözlemn ile “deneysel gerçekleme” arasında yeralan ikinci safhası tümevarımdır.

    Kesin bilgi verebilmesi için tümevarımda bazı önemli özelliklerin bulunması gerekir:

    a) Genel hüküm veya yasa veya ilke çıkarılacak konuda gözlem ya da deney ne kadar çok olursa, tümevarım ile varılacak sonuç o nisbette kesinlik kazanacaktır.

    b) Tümevarım, yeni ortaya çıkan olayların tahmininde doğru sonuç verdiği nisbette kesin olacaktır.

    özetle Tümevarım, aracılığıyla bir önermenin doğruluğunun, önermeyi doğrulayan kanıtın artmasıyla çok daha muhtemel kılındığı bir süreçtir ki, bu işlem bilimsel ve sosyolojik araştırmalarda çok yaygın biçimde kullanılan bir kuraldır. O, nihai olarak geçerli değildir, çünkü her zaman teorinin aksine bir örneğin karşımıza çıkması sözkonusudur. Doğrulamalar ne kadar ço-ğalırsa çoğalsın, onlar bir teoriyi kanıtlamaya yetmez. Çünkü her an çıkabilecek bir aksi örnek onu yanlışlayabilecektir. Bu görüş K. Popper’e ait olup yanlışlamacılık diye bilinir ve geçerli sonuçların mantıksal olarak geçerli bir öncülden türetilebüeceği tümdengelimi (deduetion) tümevarıma karşı savunmaktadır. Sosyolojik tezler, onlar Öyle olduklarını iddia etseler bile, nadiren yapı bakımından tümevarımsaldıriar.


    Tümden gelim

    Geçerli bir akıl yürütmenin veya çıkarımın sonucunu öncüllerinden çıkarmak İşlemi. Genelden özele, külliden cüz’iye tyen iyi bir şekilde ortaya koymanın yollarını araştıran Aristoteles olmuştur. Tümden gelim, tümevarımla birlikte en genel akıl yürütme şekülerindendir. Burada tümel (külli) bir hükümden tikel (cüz'i) bir hüküm çıkarılır, yasalardan tek tek olay ve olgulara gidilir, nedenlerden sonuçlara ulaşılır. Bu, tümevarımın zıddıdır.

    Klasik mantığın üzerinde en çok durduğu akıl yürütme şekli tümdengelimdir. Kıyas, tümdengelimin en mükemmel şekli olarak kabul edilir. Gerçekten Aristoteles’in kıyas (tasım) olarak tanımladığı akıl yürütme şeklinin genelleştirilmesine dayanır. Tümdengelim bazan çok açık olur ve ancak iki öncül önermeye lüzum gösterir. Bazan da çok açık olmadığından ikiden çok öncüle ihtiyaç olur. Bu duruma göre kıyas tümden gelimin en kısa ve en yaygın şeklidir. Ancak, tümden gelim ile kıyası birbirine karıştırmamalıdır. Çünkü, tümevarım şeklinde yapılan birtakım kıyaslar da vardır.

    Tümdengelim matematik bilimlerin esas alelini teşkil eder. Bununla birlikte tabiat bilimleri de onu gerek varsayımlarının araştırılıp doğrulanmasında, gerek bir olayın izahı yani yasa haline getirilmesinde bir metod olarak kullanıp ondan yararlanırlar.

    Öte yandan tümdengelimin genelden Özele veya tümelden tikele bir akıl yürütme Olduğu şeklindeki geleneksel görüş bir çok mantıkçı tarafından yanlış bulunarak kabul edilmemiştir. Bazdan geçerli bütün akıl yürütmenin tümdengelimli olduğunu savunurlar. Sonuçta tümdengelim ile tümevarım arasındaki karşıtlığı reddederler.




    alıntı

     

     

    BiR-DOST - 10.01.2011 - 02:24



Benzer Konular

  1. Tıme Dergisinden Yılın Kişisi
    Konuyu Açan: sıgınak, Forum: Güncel Haberler.
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj : 05.12.2013, 13:39
  2. Enya-only tıme
    Konuyu Açan: £fsunlu, Forum: Videolar.
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj : 11.09.2010, 18:27
  3. One Tıme - Justin Bieber
    Konuyu Açan: CA-CHALLENGE, Forum: Yabancı Şarkı Sözleri.
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj : 16.04.2010, 21:35
  4. Ben de Varım
    Konuyu Açan: Gönülce, Forum: Derin Duygular.
    Cevaplar: 3
    Son Mesaj : 12.06.2007, 20:55
  5. Ben Varım
    Konuyu Açan: Hamaz, Forum: Derin Duygular.
    Cevaplar: 2
    Son Mesaj : 19.10.2004, 05:58

copyright

Soru Cevap