REKLAM




+ Konuyu Cevapla

Birleşik Kelime Nedir

  1. Yazan: papatya_28
    papatya_28 - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)

    REKLAM


    birleşik kelime nedir - birleşik kelime türleri - birleşik kelimelerin özellikleri - birleşik kelime hakkında bilgiler



    BİRLEŞİK KELİMELER

    İki sözcüğün, yeni bir kavramı karşılamak için birleşmesine birleşik sözcük denir. Kelime yapma yollarından biri de sözcük birleştirmektir. Yeni bir kavramla birlikte o kavramı karşılayacak sözcük de kullanıma girer.ÖRNEK: “Gecekondu” sözcüğü “gece” adıyla “kon-” fiilinin birleşmesinden meydana gelmiştir. Böylece kavram karşılanmış olur.Birleşik sözcükleri “Yazım Kuralları” konusunda geniş olarak işlemiştik. Burada da yeri gelmişken kısaca hatırlatma yapacağız.Birleşik sözcükler türüne göre ikiye ayrılır.

    A. BİRLEŞİK ADLAR

    Birleşik adlar çeşitli şekillerde oluşur.

    1. Anlam Kayması Yoluyla Birleşme:

    a. İlk sözcüğün gerçek anlamını yitirmesi yoluyla birleşik sözcük oluşur. Bu birleşik sözcük bitişik yazılır.

    ÖRNEKLER:

    Adamotu
    Sivrisinek
    Ateşböceği
    İçgüveyi

    b. İkinci sözcüğün gerçek anlamını yitirme-siyle birleşik sözcük bitişik yazılır.


    ÖRNEKLER:

    Mirasyedi
    Dizkapağı

    c. Her iki sözcüğün de gerçek anlamını yitirerek birleşik sözcüğün bitişik yazıldığını görüyoruz.

    ÖRNEKLER:

    Demirbaş
    Aslanağzı
    Samanyolu
    Açıkgöz

    2. Ses Düşmesi Yoluyla Birleşme:

    Bazı iki sözcük birleşirken ünlü bir ses veya hece düşmesinin olduğunu görürüz.

    ÖRNEKLER

    Kahve altı —> kahvaltı
    Pazar ertesi —> pazartesi
    Pek iyi —> peki

    3. Tür Değiştirmesiyle Meydana Gelen Birleşme

    Birleşme sırasında bazen her iki sözcük, bazen de biri tür değiştirir.

    ÖRNEKLER

    Gecekondu (gece ve kon-)
    Bilirkişi (bil- ve kişi)
    Kaptıkaçtı (kap- ve kaç-)

    UYARI:
    Birleşik sözcükler anlam yönünden oluşup kalıplaştığı gibi biçim vönünden birleşik sözcüklerin kalıplaştığını söyleyebiliriz.Biçim yönünden birleşik adların kalıplaşmasını şöyle sıralayabiliriz.

    1. Belirsiz ad tamlaması kalıbında birleşik adlar.


    ÖRNEKLER

    Rumeli
    Kadınhanı
    Akdağmadeni
    Hanımeli
    Ateşböceği
    Devekuşu
    Ayakkabı

    2. Takısız ad tamlamasıyla meydana gelen birleşik adlar.


    ÖRNEKLER:

    Demirbaş Anneanne Anayasa

    3. Sıfat tamlamasıyla meydana gelen birleşik adlar.


    ÖRNEKLER

    Karadeniz
    Yenişehir
    Çukurova
    İncesu
    Açıkgöz
    Delibaş
    Düztaban

    4. Bir adla bir fiilin birleşmesinden meydana gelen birleşik adlar.


    ÖRNEKLER

    Gecekondu
    İmambayıldı
    Kuşkonmaz

    B. BİRLEŞİK FİİLLER


    1. KURALLI BİRLEŞİK FİLLER

    a. Yardımcı Fiillerle Kurulan Birleşik Filler:

    1) Ad ve ad soylu bir sözcük (etmek, eylemek, olmak, kılmak) yardımcı fiillerinden biri siyle birleşirken ad veya ad soylu sözcükte ses tekrarı veya ses düşmesi olursa bitişik yazılır.

    af etmek — affetmek
    zan eylemek — zanneylemek
    red olmak — reddolmak
    seyir etmek — seyretmek
    kayıp olmak — kaybolmak
    emir etmek — emretmek

    2. Yardımcı fiillerle birleşen ad veya ad soylu süzcükte ses tekran veya ses düşmesi olmazsa ayn yazılır.

    ÖRNEKLER:

    söz etmek arz eylemek kul olmak yarış etmek nazar etmek deli olmak rica etmek

    b. Özel Birleşik Fiiller.

    İki fiilin özel bir şekilde birleşmesiyle meydana gelir. İki fiil birleşirken aralarına (ı, i, u, ü, a, e) ünlülerinden birisini alarak kalıplaşır. Birleşme sırasında ikinci fiil gerçek anlamını yitirir. Böylece birinci fiil yeni anlam özellikleri kazanır.

    Özel birleşik fiillerin başlıcaları şunlardır:

    1. Yeterlilik fiili:
    Herhangi bir fiilden sonra getirilen “bilmek” fiiliyle yapılır. “Gücü yeterli olmak” anlam ayırtısını kazanır.

    ÖRNEKLER:

    seç-e-bilmek —- seçebilmek
    anla-y-a-bilmek —- anlayabilmek

    2. Tezlik fiili:
    Fiil tabanına “vermek” fiilinin getirilmesiyle oluşur. Hareketin çabuk yapılışını anlatır.

    ÖRNEKLER:

    çık-ı-vermek — çıkıvermek
    geç-i-vermek — geçivermek

    3. Süreklilik fiili:
    Hareketin sürmekte olduğunu anlatır, “kalmak, gelmek, durmak” filleri fiillerden birisine getirilerek yapılır.

    ÖRNEKLER:

    gid-e-durmak — gidedurmak
    uyu-y-a-kalmak —- uyuyakalmak
    sür-e-gelmek — süregelmek

    4. Yaklaşma fiili:
    Birleşik fiile “hemen hemen, az kalsın” anlamını katar. Herhangi bir fiile “yazmak” fiilinin getirilmesiyle kalıplaşır.

    ÖRNEKLER:

    düş-e-yazmak — düşeyazmak
    öl-e-yazmak — öleyazmak

    5. İsteklenme fiili:
    Herhangi bir fiile “-esi veya -eceği gelmek” fiili getirilerek kalıplaşır. Birinci fiile “isteklenme, arzulama” anlamı katar.

    ÖRNEKLER:

    gör-esi-gelmek —- göresigelmek
    yat-ası-gelmek —- yatasıgelmek
    yi-y-eceği-gelmek — yiyeceğigelmek

    2. ANLAMCA KAYNAŞMIŞ BİRLEŞİK FİİLLER:

    Ad ve ad soylu sözcüğün bir fiille birleşmesiyle meydana gelir. Anlamca kaynamış birleşik fiillere, yardımcı fiillerin (etmek, eylemek, olmak, kılmak) dışında fiiller kullanılır.Sözcüklerin her ikisi veya ad soylu sözcüğe gelen fiil gerçek anlamını kaybederek mecaz anlam kazanır. Böylece sözcükler deyimleşir.Deyimler iki yolla oluşur.

    a. Anlamca yarı kaynamış birleşik fiiller:

    Ad ve ad soylu sözcüğün anlamını koruyarak fiilin anlamını yitirmesiyle meydana gelen birleşik fiillerdir.

    ÖRNEKLER

    haber uçurmak
    birbirini yemek
    haber salmak
    yas tutmak

    b. Anlamca tam kaynamış (mecazlaşmış) birleşik fiiller:
    İster ad ve ad soylu sözcük olsun isterse fiil olsun gerçek anlamlarını kaybederek mecaz anlam kazanırlar. Yani deyimleşirler.

    ÖRNEKLER:

    burnunu sokmak
    yan çizmek
    ağzını aramak
    balon uçurmak
    baltayı taşa vurmak
    hesabını görmek

    alıntı


    Facebook




    Üyelik



  1. Yazan:
    no avatar


    REKLAM



Benzer Konular

  1. Türemiş Kelime Nedir
    Konuyu Açan: papatya_28, Forum: Edebiyat.
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj : 19.09.2013, 23:30
  2. Ramazanın Kelime Anlamı Nedir
    Konuyu Açan: ZELAL, Forum: Ramazan.
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj : 19.07.2012, 21:43
  3. Kelime Nedir - Mantra Nedir
    Konuyu Açan: Ay Kız, Forum: Bunları Biliyormuydunuz.
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj : 04.05.2012, 09:18
  4. Kelime Vurgusu Nedir
    Konuyu Açan: BiR-DOST, Forum: İlköğretim.
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj : 05.12.2011, 13:12
  5. Kuran-ı kerimi kelime kelime tercüme etmek mümkün mü?
    Konuyu Açan: eskitoprak, Forum: İslam Genel.
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj : 10.12.2008, 13:49

copyright

Soru Cevap

grafimx