Doğru Cümle Nasıl Kurulur

  1. cümle kurmanın özellikleri - iyi cümle kurmanın kuralları - cümle kurmanın nitelikleri - cümle kurarken nelere dikkat etmeli

    İyi ve doğru bir cümlenin ilk belirleyici niteliği dilbilgisi kurallarına
    uygunluktur. Bu uygunluk, cümlenin ögeler arasında tam bir uyumun
    bulunmasıyla, sözcüklerin yerli yerinde kullanılmasıyla sağlanır.
    Bunun için nelere özen göstermemiz gerektiğini yukarıda belirtmiştik.
    Bunların dışında iyi ve doğru bir cümleye ulaşabilmek için şu nitelikleri
    tanımalı, onları bozan etkenleri gidermeliyiz:
    Dilbilgisi Kurallarına Uygunluk ve Bu Uygunluğu Önleyen
    Etkenler: Düşünce, duygu ve isteklerimizi yargıya dönüştürüp
    cümleleştirme gelişigüzel olmaz. Belirli bir düzen içinde gerçekleşir.
    Bu düzeni biçimlendiren dil kurallarıdır. Dil kurallarını öğrenmek
    yetmez. Bu kurallara, uygulamalara işlerlik, canlılık kazandırmalıyız.
    Bunun için de şunlara dikkat etmeliyiz:

    1. Çok uzun cümleler kurmaktan kaçınmalıyız. Uzunluk hem
    anlaşılırlığı engeller hem de dilbilgisi kuralları yönünden birtakım
    yanlışlıklar yapmamıza yol açar. Şu cümleye bakalım:
    “Devrimlerle asırlardır özlemini çektiğimiz bir hukuk devletinin
    kurulacağına, bütün sosyal ve ekonomik kurumların da demokratik
    esaslara göre düzenleneceğine, bu topraklar üzerinde yaşayan insan
    olan hepimizin her şeyden önce hak ve onurumuzun demokratik
    yasalarla korunacağına inanıyor ve bekliyoruz.”
    Cümle oldukça uzun sayılır. İlk okuyuşta yazarının ne demek
    istediğini anlayamıyoruz. İkinci, üçüncü bir kez okumamız gerekir
    cümleyi. Ayrıca, dilbilgisi kurallarına da uygun değil bu cümle. Şöyle
    ki “… kurulacağına, düzenleneceğine, korunacağına inanıyoruz”
    diyebiliriz; ama “kurulacağına, düzenleneceğine, korunacağına
    bekliyoruz” diyemeyiz. Çünkü “bekliyoruz” geçişli bir eylemdir, -i’li
    nesne ister. Oysa burada -e’li tümlece bağlanıyor. Bu da dilbilgisi
    bakımından yanlıştır. Bu yanlışlıklara düşmemek için cümlelerimizin
    kısa olmasına özen göstermeliyiz.

    2. Türkçemizde sayı ve belgisiz sıfatlardan sonra gelen adlar
    çoğul eki almaz. Cümlelerimizde yaptığımız temel dilbilgisi
    yanlışlıklarından biri de budur. Yani, bu tür sıfatlardan sonra gelen
    adları çoğul biçimleriyle kullanırız. Şu örnekte olduğu gibi:
    “Kambiyo kaydının mevcut olmadığı dünyada müstesna birkaç
    memleketlerden biri de Lübnan’dır.”

    3. Cümlenin kurulması için mutlaka gerekli olan ögelerine, temel
    ögeler deriz. Bu ögelerin yüklem ve özne adını aldığını biliyoruz.
    Cümlemizin tamlığı, bu ögelerin bulunmasına bağlıdır. Ancak,
    anlatıma çeşni katmak, deyişte bir değişiklik sağlamak amacıyla bu
    ögelerden biri bulunmayabilir. Böyle cümlelere eksiltili cümleler denir.
    Ne var ki eksiltili cümlelerde düşüncenin anlaşılırlığı kaybolmamalıdır.
    Şu örneğe bakalım:
    - İstanbul’a gidecek misiniz?
    - Hayır. (Bu cümlede hem özne hem de yüklem düşmüştür.
    Ama, sözün gelişinden cümlenin anlamı tam olarak anlaşılmaktadır.
    Bu cümlenin aslı: “İstanbul’a gitmeyeceğim”dir.)
    Bu tür örneklerin dışında, cümlemizden özne ve yüklem
    düşerse cümle bozulur, söylemek istediğimizi tam olarak anlatamayız.
    Aşağıdaki cümlede bu tür bir yanlışlık vardır:
    “Memlekette bulanıklık yok bugün. Tersine, alacakaranlıktan
    sıyrılmış durumda.”
    İkinci cümlede özne belirtilmemiş. Oysa, bu cümle birincinin
    devamı olduğuna göre, birinci cümlenin öznesi olan “bulanıklık”ı
    alması gerekirdi. Ama almıyor. “Alacakaranlıktan sıyrılmış olan
    memleket” sözüyle, “Memleket alacakaranlıktan sıyrılmış durumda”
    denmek isteniyor. Bunun tam belirtilmesi için özne olan “memleket”
    sözcüğünün cümlede bulunması gerekirdi.

    4. Birleşik bağlı cümleleri kurarken özellikle ögeler arasındaki
    uygunluğa dikkat etmeliyiz. En çok yaptığımız yanlışlıklardan biri de
    aynı özneyi almayan eylemleri birbirine bağlamadır. Şu cümleye
    bakalım:
    “Belediye tarafından inşa ettirilmekte olan dokuz katlı
    mağazanın inşaatı ekim ayında bitecek ve faaliyete geçecektir.”
    Bu söz, “Mağazanın inşaatı bitecek ve faaliyete geçecektir.”
    anlamına gelir. Bu yanlış anlam, iki eylemin tek eyleme
    bağlanmasından doğuyor. Oysa, bitecek olan “mağazanın inşaatı”,
    faaliyete geçecek olan “mağaza”dır. Bu nedenle ikinci cümlenin
    başına “mağaza” öznesini eklemek, cümleyi “Belediye tarafından inşa
    ettirilmekte olan dokuz katlı mağazanın inşaatı ekim ayında bitecek
    ve mağaza faaliyete geçecektir.” biçimine getirmek gerekir.

    5. Bir özneye bağlı birkaç yüklem aynı nesneyi almayabilir.
    Cümlelerimizde genellikle nesneleri ayrı ayrı belirtmeyerek yanlışlığa
    düşeriz. Şu cümledeki yanlışlık bu türdendir:“Çalışmak, onların şereflerine halel getirmez, bilakis yükseltir.”
    Birinci cümle için doğru olan “şerefine” tümleci ikinci cümle için
    yanlıştır. Çünkü “Bilakis şerefine yükseltir.” denemez. Bu bakımdan
    cümleyi doğru biçime sokmak için, “şerefine” sözcüğünü de ikinci
    cümleye katmak, cümleyi: “Çalışmak, onların şereflerine halel
    getirmez, bilakis şereflerini yükseltir.” biçimine sokmak gerekir.
    Şu birkaç örnek de gösteriyor ki cümlemizin sağlamlığı dilbilgisi
    kurallarına uyarlığı, bu yönden doğruluğu ile sağlanır. Cümlelerimiz
    üzerinde çalışırken bu noktadan onları değerlendirmemiz gerekir.

    alıntı

     

     

    BiR-DOST - 07.01.2012 - 22:26



Benzer Konular

  1. Holding Nasıl Kurulur
    Konuyu Açan: BiR-DOST, Forum: Üniversite.
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj : 25.03.2012, 22:24
  2. Şirket Nasıl Kurulur
    Konuyu Açan: BiR-DOST, Forum: Muhasebecilik.
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj : 08.01.2012, 20:31
  3. Zeytin Nasıl Kurulur
    Konuyu Açan: BiR-DOST, Forum: Genel Bilgiler Ve Püf Noktaları.
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj : 31.10.2011, 12:14
  4. Flashcast Nasıl Kurulur ?
    Konuyu Açan: harunkaratas, Forum: Script Zone.
    Cevaplar: 11
    Son Mesaj : 24.11.2009, 19:46
  5. Turntable Nasıl Kurulur
    Konuyu Açan: MiSS-FENER, Forum: Enstrümanlar.
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj : 07.04.2009, 19:07

copyright

Soru Cevap

grafimx