REKLAM




+ Konuyu Cevapla

Türkü Türküler Türkü Çeşitleri Özellikleri

  1. Yazan: Şayeste
    Şayeste - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)

    REKLAM


    I. TÜRKÜ KAVRAMI
    Türkçe söylenmiş şiir anlamına gelen "Türkü" nün "Türkî" sözünden geldiği görüşü ittifakla kabul edilmiş bir görüştür. Yani, "Türk" kelimesine Arapça "î" ilgi ekinin getirilmesiyle vücut bulmuştur. "Türk'e has" anlamına gelen bu söz halk ağzında "Türkü" şekline dönüşmüştür.
    Türkü sözü muhtelif Türk boylarında farklı kelimelerle isimlendirilirler. Türküyü Azeri Türkleri mahnı, Başkurtlar halk yırı, Kazaklar türki, türik halık äni, Kırgızlar eldik ır, türkü, Kumuklar yır, Özbekler türki, halk koşiğı, Tatarlar halık cırı, Türkmenler halk aydımı, Uygur Türkleri de nahşa, koça nahşisi derler. 1

    Türkü terimi ilk defa XV. yüzyılda Doğu Türkistan'da aruz vezniyle yazılmış ve özel bir ezgi ile söylenmiş ürünler için kullanılmıştır.2 Burada değerlendirmeye çalıştığımız hece vezni ile söylenmiş türkülerin Anadolu'daki ilk örneğini ise, XVI. yüzyılda buluruz. Türkü şekline uygun ve türkü adını taşıyan sözünü ettiğimiz bu parça XVI. yüzyıl halk şairlerinden Öksüz Dede'ye aittir.
    Birtakım araştırmacılar türküyü şöyle yorumlamıştır:
    Cahit Öztelli: "Halkın iç âlemini yaşatan, beşikten mezara kadar bütün yaşayışını içine alan en dikkate değer edebî mahsuller türkülerdir...Genel olarak türkü adını taşıyan manzumelerde değişmez bir ölçü ve şekil yoktur. Yalnız saz şairleri tarafından sanat düşüncesiyle meydana getirilen türkülerde belli ve değişmez bir şekil vardır. Uzun bir geleneğe bağlı olan bu türkülerde kavuştak (nakarat) bulunması şarttır. Birinci dörtlüklerin 2. ve 4. mısraları ile sonraki dörtlüklerin 4. mısraları hep aynıdır."3

    Nihat Sami Banarlı: "Koşma şeklindeki bir manzumenin her dörtlüğüne bir (beşinci) veya bir (beşinci-altıncı) mısra ilavesiyle söylenilen bir halk şiiridir." 4
    Muzaffer Uyguner: "Her mısraı kafiyeli üçer mısralı kıtalar ile gene kafiyeli ve iki beyitten müteşekkil ara nağmeleri olan ve çalınıp söylenen folklorik halk edebiyatı mahsulleridir."5
    Herbert Jansky, türküyü şu şekilde tanımlamaktadır: Türkü : "Büyük tarihi hadiseler karşısında halk kitlesinin sevinçlerini veya ümitsizliklerini; büyük şahsiyetler hakkındaki saygılarını veya nefretlerini; gençler arasında geçen hazin aşk hikâyelerini, millî hece veznini ölçü alan ve kalpleri fetheden mısralarla, derin bir muhteva içinde dile getiren edebî, aynı zamanda mûsiki bakımından ehemmiyete hâiz olan bu kendine öz bestelerle söyleyen; dar manâsıyla ise tarihi bir vesika mahiyeti gösteren Türk halk şiirinin en eski türlerinden biri".6

    TÜRKÜLERİN DOĞUŞ VE YAYILIŞLARI
    Türküler genellikle bir olay, bir arzu ve bir heyecan üzerine doğarlar.
    Türküler, başlangıçta sahibi belli ürünlerdir. Ancak zamanla, türkünün asıl sahipleri unutulur ve sonraki nesiller tarafından halkın dilinde dolaşa dolaşa farklı coğrafyalara yayılır. Türküler böylelikle anonimleşirler. Önceleri mahallî hüviyet gösteren türküler, zamanla millî hüviyete bürünürler. Türkülerin anonimleşmesinde, daha ziyade göçler, kervanlar, askerî sevkler, gurbete iş için gidişler, gezgin halk şairlerinin faaliyetleri, yakın zamanlarda basın ve yayın organları rol oynar.
    Yayılma sırasında türkülerin sözlerinde ve ezgilerinde bazı değişiklikler vukua gelir. Kimi zaman bu değişiklikler türküyü tanınmayacak hale getirir; öyle ki, bu eserler karşımıza bir başka türkü olarak dahi çıkabilir. Türkülerin bu derece çeşitlenmesinin asıl sebebi kişilerin kabiliyetleridir. Kaynak şahıslar, ezgilerin yapısında önemli ölçüde değişiklik yapabildiği gibi, bu değişikliği türkülerin sözlerinde de yapabilirler.7
    Bunun yanında halk hikâyelerinden ve saz şairlerinin şiirlerinden vücut bulmuş türküler de vardır. Sözgelişi; bugün Âşık Garip, Kerem, Köroğlu, Karacaoğlan, Gevherî, Dadaloğlu, Dertli, Ruhsatî ve Emrah'a ait pek çok şiir halkımızın dimağında türkü olarak yaşamaktadır. Aşıklar şiirlerini, çeşitli nağmelerle söylerler. Keza tasnif ettikleri hikâyelerin manzum kısımlarında da aynı yola başvururlar. TRT Repertuarında Kerem, Kesik Kerem, Gevheri gibi âşıkların adıyla geçen türkülerin olması bunun açık delilidir.
    O yüzden gerek şekil gerekse konu bakımından türkü alanında âşıkların yaptığı katkı küçümsenemeyecek derecededir.

    II. TÜRKÜLERİN ÇEŞİTLERİ VE TEKNİK ÖZELLİKLERİ
    Türküler genellikle yedi, sekiz ve on bir hece ile söylenmişlerdir. Ancak az sayıda da olsa beş ve on beş heceli şiirler de vardır. Bunun yanında bağlantılarla vücuda getirilen türkülerde, bentlerle ve bağlantıların heceleri arasında eşitlik olmayabilir. Yani bent kısmı yedi hece olan bir türkünün bağlantı kısmı on bir hece olabilir. Bu tarzda ortaya konulmuş pek çok sayıda örnekler vardır.Sözgelişi şu örnekte bent kısmı yedi, bağlantı kısmı ise farklı sözlerden ve on üç heceyle söylenmiş farklı mısralardan oluşmuştur.
    Çarşamba dedikleri
    Şekerdir yedikleri
    Hiç aklımdan gitmiyor
    O yarin dedikleri

    Telg(ı)rafın tellerinin rengi kurşuni
    Genç yaşımda atma bana mavzer kurşunu

    Çarşamba yazıları
    Körpedir kuzuları
    Allah alnıma yazdı
    Bu kara yazıları

    Ben Samsun'a gidemiyom kâr olmayınca
    Samsun bana haram olsun yar olmayınca
    Çarşamba'nın ortasından akıyor ırmak
    Her yiğidin kârı değil sözünde durmak 8

    Bazan da bu yapının tam tersi bir durumla karşılaşılabilir. Yani bent kısmı fezla, bağlantı kısmı az sayıda heceye sahip olabilir.
    Biter Kırşehir'in gülleri biter efendim
    Şakıyıp dalında bülbüller öter

    Gülüm aman aman
    Sebep aman aman
    Efendim aman

    Aynam düştü yerlere
    Karıştı gazellere
    Tabiatım kurusun
    Bakarım güzellere

    Güzelleri çoktur da hep yeni yeter efendim
    Kaşının üstünde keman görünür

    Bağlantı 9
    Diğer taraftan vezin ve kafiye açısından oldukça serbest tarzda söylenmiş türküler de vardır.
    Yapılarına göre türküler bölümünde bu konuda bilgi ve örnek verdiğimiz için, burada tekrar üzerinde durmuyoruz.
    Tespit ettiğimiz örnekleri göz önünde tuttuğumuzda türkülerin hecelerine göre beş gruba ayrıldığını gördük.

    A. Beş heceli türküler
    ELİNDE ŞİŞE
    Elinde (de)şişe Elinde (de) deri
    Kırıla (da ) düşe Yerleri (de) sürü
    Sevdiğim Ayşa Sevdiğim Hürü
    Gel beri beri Gel beri beri

    Elinde (de) basma
    Duvara (da) asma
    Sevdiğim Esma
    Gel beri beri 10


    GİYDİĞİM ALDIR
    Giydiğim aldır Giydiğim mordur
    Al dudak baldır Kolları dardır
    Ne güzel haldır Keyfimiz vardır

    Akşam olanda Bağlantı
    Akşam olanda
    Bade dolanda


    Giydiğim sarı Giydiğim atlas
    Sen kimin yari İğneler batmaz
    Ağlatma bari Yar bensiz yatmaz

    Bağlantı Bağlantı 11

    EKTİĞİM YONCA
    Ektiğim yonca Ektiğim darı
    Biçtiğim yonca Biçtiğim darı
    Sevdiğim gonca Sevdiğim sarı

    Oy lele lele Bağlantı
    Elin elime
    Kolun boynuma Ektiğim arpa
    Yar havalanmış Biçtiğim arpa
    Gelmez yanıma Sevdiğim körpe

    Bağlantı 12

    B. Yedi heceli türküler
    Bu türküler genellikle manilerle tertiplenmiş türkülerdir.
    ELİ ELEKLİ GELİN
    Eli elekli gelin Entarisi toz pembe
    Basma yelekli gelin palazım Yadigârın var bende palazım
    Selâm verdim almadı Hiç sözünde durmazsın
    Katı yürekli gelin güzelim İnsaf yok mu hiç sende

    Tepside üzüme bak
    Biraz da gözüme bak palazım
    Eller ne derse desin
    Sen benim sözüme bak güzelim 13

    Mısra sonlarına aman, vay, yandım, hey, kardaş, emmim kızı, hoppala vs. gibi sözler getirilmekle beraber mısraların başına hatta içlerinde de bu tip sözlere yer verilir. Aşağıda her iki şekle ait iki örnek kaydediyoruz.

    CAN MARAL CAN
    Can maral can Evleri yakın yarim
    Vay le le le Çık sallan bakım yarim
    Can maral can Uzun boyun(a) göz değer
    Vay le le le Hamayıl takın yarim

    Can maral can Gidene bak gidene
    Vay le le le Boyu benzer fidana
    Can maral can Fidanda bir gül bitmiş
    Vay le le le Koklatmaz her gelene 14


    BİR AY DOĞAR PASİNDEN
    Bir ay doğar Pasin'den emmimin kızı / hopbala kızı
    Ay bulut arasından ben n'edem oy
    Öyle bir yar sevmişem emmimin kızı / hopbala kızı
    Katmer gülün hasından ben n'edem oy

    Bir ay doğar kenarsız emmimin kızı / hopbala kızı
    Yar vefasız ber arsız ben n'edem oy
    Böylece ah çekerim emmimin kızı / hopbala kızı
    Halin kime yanarsız ben n'edem oy 15


    C. Sekiz heceli türküler
    BÜLBÜLÜN KANADI SARI
    Bülbülün kanadı sarı
    Ben ağlarım zarı zarı
    Elimden aldılar yari

    Garip bülbül ötme bülbül
    Benim derdim bana yeter
    Bir dahi sen katma bülbül

    Bülbülün kanadı beyaz Bülbülün kanadı buhur
    Gece bulut gündüz ayaz Gece yazar gündüz ohur
    Al kalemi derdimi yaz Yolcu isen ola uğur

    Bağlantı Bağlantı 16

    D. On bir heceli türküler
    BAĞDAT ELLERİNDEN GELEN TURNALAR
    Bağdat ellerinden gelen turnalar
    Turnalar ne haber yardan ne haber
    imdi benim yarim gözün sürmeler
    Turnalar ne haber yardan ne haber

    Esip esip karlı dağlar aşarsın
    Kılavuzun yok mu neden şaşarsın
    Bir yazdan bir güzden derdim deşersin
    Turnalar ne haber yardan ne haber

    Katar katar gökyüzünde dönersin
    Akşamamı kaldın neden eversin
    Doğru söyle sen Mevlâ'yı seversin
    Turnalar ne haber yardan ne haber

    Yarini öldürmüş eli kan m'ola
    Ak gerdan üstünde çifte ben m'ola
    Doğru söylen benim yarim sağ m'ola
    Turnalar ne haber yardan ne haber 17
    (evmek : acele etmek)


    AFYON'UN ORTASINDA KALESİ
    Afyon'un aman aman ortasında kalesi de var kalesi aman
    Üzerinde aman vardır kızlar kulesi de var kulesi
    Zümrüt gibi aman aman yeşillenmiş ovası da var ovası aman
    Ay karanlık aman gece vurdular beni de vay beni
    Yarin yazmasına sardılar beni de ah beni

    Kalecik'ten aman aman ayva gelir kar gelir de vay kar gelir aman
    Gümüş yüzük aman parmağına dar gelir de dar gelir
    Ben de sandım aman aman meyhaneden efem yar gelir de vay yar gelir aman
    Ay karanlık aman görmedim aman yolumu da vay yolumu
    Ah bilemedim aman cerrah kesti benim kolumu de vay kolumu 18


    E. On beş heceli türküler
    8+7 duraklı türkülerdir.
    MECLİSİNDE MAİL OLDUM
    Meclisinde mail oldum ben bir kaşı karaya
    Yok mu tabib semtimizde merhem ede yaraya
    Benim bir efendim vardır merhem eder yaraya
    Hangi derdime yanayım dağlar derdim var benim
    Başımı sevdaya salan bir güzelim var benim

    Evlerinin önünde de kara üzüm asması
    Beline kuşak bağlamış o da Acem basması
    Buralarda yar sevenler Anadolu yosması
    Hangi derdime yanayım dağlar derdim var benim
    Başımı sevdaya salan bir güzelim var benim 19


    Facebook




    Üyelik

  2. Yazan: Şayeste
    Şayeste - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
    IV. TÜRKÜLERİN TASNİFİ
    Türküler gösterdikleri çeşitlilik bakımından yapı, konu ve ezgilerine göre tasnif edilebilir. Daha önce yapılmış tasnifler de bu çerçevededir. Ne var ki bu tasniflerde birtakım eksiklikler ve isabetli olmayan tespitler vardır. Yapılan tasnifleri burada tekrar kaydederek konuyu karışık hale getirmek istemiyoruz. Çünkü bunlar azımsanmayacak derecede fazladır. Biz, önceki tasnifleri de göz önünde tutarak ve kendi tespitlerimizi de ortaya koyarak türkü tasniflerini yeniden tasnif etmek istiyoruz. En doğru tasnifin bu olduğu iddiasında değiliz ama gözden kaçan ve tespit ettiğimiz pek çok unsurun değerlendirilmesi gerekiyordu. Düşüncemiz odur ki, bundan sonraki tasnifler, pek az değişiklik gösterecek ve bizim tasnifimize birkaç ilave maddeler şeklinde olacaktır.


    A. YAPILARINA GÖRE TÜRKÜLER
    1. Bentleri Bir Mısra Olan Türküler
    a. Bağlantıları dört mısra / mani olan türküler
    b. Bağlantıları yedi mısra olan türküler
    2. Bentleri İki Mısra Olan Türküler
    a. Sadece iki mısradan oluşan türküler
    b. Bağlantıları bir mısra olan türküler
    c. Bağlantıları iki mısra olan türküler
    ç. Bağlantıları üç mısra olan türküler
    d. Bağlantıları dört mısra olan türküler
    e. Bağlantıları beş mısra olan türküler
    f. Bağlantıları altı mısra olan türküler
    g. Bağlantıları yedi mısra olan türküler
    h. Bağlantıları sekiz ve daha fazla mısra olan türküler
    ı. Bağlantıları mısra sonlarında ve mısra aralarında olan türküler
    3. Bentleri Üç Mısra Olan Türlüler
    a. Sadece üçlüklerden ibaret olan türküler
    b. Bağlantıları bir mısra olan türküler
    c. Bağlantıları iki mısra olan türküler
    ç. Bağlantıları üç mısra olan türküler
    d. Bağlantıları dört mısra olan türküler
    e. Bağlantıları beş mısra olan türküler
    f. Bağlantıları altı mısra olan türküler
    g. Bağlantıları fazla sayıda mısralı olan türküler
    h. İki bağlantılı türküler
    ı. Bağlantıları mısra aralarında olan türküler
    4. Bentleri Dört Mısra Olan Türküler
    a. Sadece dörtlüklerden kurulu türküler
    b. Bağlantıları bir mısra olan türküler
    c. Bağlantıları iki mısra olan türküler
    ç. Bağlantıları üç mısra olan türküler
    d. Bağlantıları dört mısra olan türküler
    e. Bağlantıları beş mısra olan türküler
    f. Bağlantıları altı mısra olan türküler
    g. Bağlantıları yedi mısra olan türküler
    h. Bağlantıları sekiz ve daha fazla mısra olan türküler
    ı. Bağlantıları mısra aralarında olan türküler
    i. İki bağlantılı türküler
    j. Bağlantıları mısra sonlarında olan türküler
    5. Karşılıklı Türküler
    a. İki mısralık bentlerden ibaret atma türküler
    b. Üç mısralık bentlerden ibaret atma türküler
    c. Dört mısralık bentlerden ibaret atma türküler
    ç. Diyalog şeklinde atma türküler


    B. KONULARINA GÖRE TÜRKÜLER
    1. Tabiat Türküleri
    2. Aşk Türküleri
    3. Yiğitlik Türküleri ve Tarihi Olayları Konu Edinen Türküler
    4. Tören Türküleri
    a. Düğün Türküleri
    aa. Kına Türküleri
    ab. Baş Öğme / Duvak Türküleri
    ac. Gelin Alma Türküleri
    aç. Gelin karşılama türküleri
    ad. Güvey Türküleri
    ae. Halk Oyunlarında Türküler (Halay, Bar, Horon, Zeybek..)
    b. Ayin-i cem Türküleri
    c. Sayacı Türküleri
    ç. Oturak Türküleri
    5. Askerlik Türküleri
    6. Yiyecekler Üzerine Söylenmiş Türküler
    7. Hayvanlar Üzerine Söylenmiş Türküler
    8. Olay Türküleri
    9. Bitki ve Çiçeklerle İlgili Türküler
    10. Satıcı Türküleri
    11. Ekin Türküleri
    12. Ramazan Davulcusu Türküleri
    13. Kişiler Üzerine Söylenmiş Türküler
    14. Keder, Dert ve Hastalık Türküleri
    15. Gurbet ve Hasret Türküleri
    16. Meslek ve iş Türküleri
    17. Eşkıya Türküleri
    18. Ölüm Türküleri (Ağıtlar)
    19. Ninniler ve Çocuk türküleri
    20. Hapishane Türküleri
    21. Mizahî Türküler
    22. Yergi Türküleri
    23. Öğretici ve Öğüt Verici Türküler

    C. EZGİLERİNE GÖRE TÜRKÜLER

    A. YAPILARINA GÖRE TÜRKÜLER
    Türkülerin belirli bir şekli yoktur. İki mısralı türküler olabildiği gibi koşma, mani tarzında yahut bentlerle kurulmuş türküler de vardır. Koşma yahut mani olarak bildiğimiz şekiller türkü nağmesiyle söylendiğinde adı geçen şiirlerden ayrılır. Çünkü halk, ezgi ile söylediği parçaları türkü olarak niteler. Koşmalar bilindiği gibi söyleyeni belli şiir türleridir. Ne var ki, halkın benimsediği bazı parçalar zamanla anonimleşir ve türkü olarak varlığını sürdürür. Daha ziyade kadınlardan oluşan türkü yakıcıları, bildiği koşma, mani hatta semaî ve destandan birtakım parçalar alarak onu uygun bir ezgi ile terennüm eder. Şekil ve konu birliğinden uzak pek çok türkünün ortaya çıkış sebebi bundan kaynaklanmıştır. Sözgelişi; "Karanfil oylum oylum" manisiyle başlayan ve diğer karanfilli manilerle devam ettirilen fakat farklı ezgi ile söylenmiş bir hayli türkü vardır.
    Türkülerin bentlerine çoğu zaman mısra sayıları farklı olan bağlantılar getirilir. Ancak bentlerle bağlantıların hece sayıları eşit olmayabilir. Bağlantılar genel olarak anlamlı sözlerden ibaret olmakla beraber, çeşitli ünlemleri de ihtiva eder.
    Az da olsa bazı türkülerde, yapı bakımından bozukluk ve düzensizlikler görülür. Sözgelişi, aynı türküde hem dörtlük hem de beşlik şekle rastlanılabilir. Bunun yanında türkünün hece sayılarında da eşitsizlikler görülebilir. Ordu'nun Öceli köyünde söylenen kına türküsünde böyle bir özellik vardır.

    Çambaşına çıktım çıram yanmadı
    Dört köşeme baktım kimsem kalmadı
    Küçük kardaşa mektup yazdım aynı gelmedi
    Sazak da yellere ev yapma o batar gider
    Uzak yerlere kız verme o da yiter gider

    Ağlama bacım ağlama yarın gülersin
    Dokuz aydan sonra beşik belersin
    Anam gidiyorum evin şen olsun
    Babam gidiyorum evin şen olsun 20

    Yapı bakımından türkülerin arıza göstermesi; bazı mısraların zamanla unutulması yahut, halkın türküye birtakım ilavelerde bulunarak bünyesinde değişikliğe yol açmasıyla açıklanabilir.

    1. BENTLERİ BİR MISRA OLAN TÜRKÜLER

    a. Bağlantıları dört mısra (veya mani) olan türküler
    KIRMIZI KURDELE
    Kırmızı kurdele kör olasın Emine
    İndim derelerine
    Bilmem nerelerine
    Canım kurban olsun
    Candan sevenlerine

    Yavrum da sana ipek mendil alayım
    Bağlantı

    Yavrum da sana melez köynek alayım
    Bağlantı

    Yavrum da sana kalıc pötin alayım
    Bağlantı 21


    b. Bağlantıları yedi mısra olan türküler
    Sayıları çok azdır. Tespit ettiğimiz örneğin bağlantı kısmı yedi mısradan oluşmaktadır.
    KIZIM SANA FİSTAN ALDIM
    Kızım sana fistan aldım vardı m'ola oy oy
    Kim göndermiş onu
    Ben gönderdim onu
    Ben almadım onu
    Beşikleri çamdan
    Yuvarlandı damdan
    Seni zalımın oğlu
    Vazgeçmedin benden

    Kızım sana terlik aldım vardı m'ola oy oy
    Bağlantı

    Kızım sana rastık aldım vardı m'ola oy oy
    Bağlantı 22


    TOKAT'A GİDEMİYOM YARİM SANA FİSTAN ALAYIM
    Tokat'a gidemiyom yarim sana fistan alayım
    Ah nerelerine nerelerine
    Bilmiyon mu kömür gözlüm
    Aha buralarıma buralarıma
    Fadime'm fistan kırmalar
    Ceviz dalı ırgalar
    Sevdiğini gören kızlar
    Sağını da solunu ırgalar

    Tokat'a gidemiyom yarim sana potin alayım
    Bağlantı

    Tokat'a gidemiyom yarim sana çorap alayım
    Bağlantı 23


    2. BENTLERİ İKİ MISRA OLAN TÜRKÜLER
    Temeli iki mısradan meydana gelen türkülerdir. Ayrıca birtakım bağlantılar / kavuştaklar da alabilirler. Başlıca şekilleri şunlardır:
    a. Sadece iki mısradan oluşan türküler
    Kafiye düzenleri aa, bb, cc, dd... yahut aa, ba, ca, da, ea şeklindedir.

    TÜRKÜ
    Hamsi kurban o göze Atarlar barabati
    Baş dalarsın göze Alurlar seni yüze

    Korlar seni kayuğa Biz de seni aluruk
    Satarlar seni bize Sererük seni köze

    Bir kusurcuğun vardur
    Çok su içersun bize 24

    Bu tip türkülerde nadir de olsa tek ikinci mısraı bağlantı gibi aynen tekrarlanan türkülere de rastlanılır.

    BAYBURT DAĞLARINDA
    Bayburt dağlarında tabakam kaldı
    Şen ol Bayburt şen ol sende nem kaldı

    Bayburt dağlarında kunduram kaldı
    Şen ol Bayburt şen ol sende nem kaldı

    Bayburt dağlarında mendilim kaldı
    Şen ol Bayburt şen ol sende nem kaldı

    Bayburt dağlarında tabancam kaldı
    Şen ol Bayburt şen ol sende nem kaldı 25


    b. Bağlantıları bir mısra olan türküler
    Kafiye düzenleri aa-b, cc-b, dd-b, ee-b şeklindedir. Bağlantı mısralarda genellikle aynı sözler tekrar edilir.

    ÇANAKKALE TÜRKÜSÜ

    Çanakkale içinde vurdular beni
    Ölmeden mezara koydular beni
    Of gençliğim eyvah

    Çanakkale içinde aynalı çarşı
    Ana ben gidiyom düşmana karşı
    Of gençliğim eyvah

    Çanakkale içinde bir uzun selvi
    Kimimiz nişanlı kimimiz evli
    Of gençliğim eyvah

    Çanakkale içinde bir dolu testi
    Analar babalar umudu kesti
    Of gençliğim eyvah 26


    c. Bağlantıları iki mısra olan türküler
    aa-bb, cc-bb, dd-bb, ee-bb şeklinde kafiyelenirler. Bu arada bb olarak gösterilen bağlantı sözleri, aynen tekrarlanan sözlerdir.

    TELGRAFIN TELLERİNE
    Telgrafın tellerine kuşlar mı konar
    Herkes sevdiğine (yavrum) böyle mi yanar
    Gel yanıma yanıma da yanıbaşıma
    Şu gençlikte neler geldi garip başıma

    Telgrafın direkleri semaya bakar
    Senin o güzel gözlerin çok canlar yakar
    Bağlantı

    Telgrafın tellerini arşınlamalı
    Yar üstüne yar seveni kurşunlamalı
    Bağlantı

    Telgrafın direkleri semaya karşı
    Gel güzelim barışalım düşmana karşı
    Bağlantı 27


    ç. Bağlantıları üç mısra olan türküler
    Bentler kendi arasında kafiyelidir. bağlantı sözleri her bentten sonra aynen tekrarlanır.

    AŞAĞIDAN GELİYOR TÜRKMEN KOYUNU

    Aşağıdan geliyor Türkmen koyunu aman aman
    Selviye benzettim yarin boyunu amanın yandım
    Amanın amanın amanın yandım
    Tiridine tiridine tiridine bandım
    Bedava mı sandın para verdim aldım

    Sabahleyen erken çifte giderken aman aman
    Öküzüm torbadan düştü gördün mü amanın yandım
    Bağlantı

    Manda yuva yapmış söğüt dalına aman aman
    Yavrusunu sinek kapmış gördün mü amanın yandım
    Bağlantı 28


    d. Bağlantıları dört mısra olan türküler
    Kafiyeleri aa-bbbc, dd-bbbc, ee-bbbc düzenindedir. Bağlantı sözleri aynen tekrarlanabileceği gibi, farklı sözlerden de oluşabilir. Bağlantı sözleri muhtelif maniler de olabilir.
    Türkünün bent kısmı ile bağlantı kısımlarının hece sayıları aynı olmayabilir.
    FIRAT KENARI
    Fırat kenarının ince dumanı
    Dağlara yayılır seher zamanı
    Bülbül ne ararsın yuvan mı yoktur
    Yoksa benim gibi baban mı yoktur
    Zaten yetimlerin gözyaşı çoktur
    Gel ağlayalım karşı karşıya

    Fırat kenarında kamışlar sazlar
    Sinemin yarası her zaman sızlar
    Bülbül ne ararsın yuvan mı yoktur
    Yoksa benim gibi baban mı yoktur
    Zaten yetimlerin gözyaşı çoktur
    Gel ağlayalım karşı karşıya 29


    ELİF
    Elif çıkmış pencereden el eder
    Kaşları değil gözleri beni del'eder
    Elif'im gel gel
    Güzelim gel gel
    Nazlı da yarim
    Sallan da gel gel

    Elif kızın yeni de gördüm yüzünü
    Duman sandım şalvarının tozunu
    Elif'im gel gel
    Güzelim gel gel
    Nazlı da yarim
    Sallan da gel gel 30


    e. Bağlantıları beş mısra olan türküler
    HANİ BENİM ELLİ DİRHEM KESTANEM
    Hey hey Hani benim elli dirhem kesdenem
    Konyalı'dan başkasını istemem
    Yar yar Konyalı'm yürü
    Yörü yavrum yürü
    Saçlarını sürü
    Şimdi burdan geçti
    Konyalı'nın biri

    Hey hey Hani benim elli dirhem pırasam
    Mumlar yaksam Konyalı'yı arasam
    Bağlantı 31


    f. Bağlantıları altı mısra olan türküler
    DONDURMAM BUZ
    Dondurmam buz gibi buz
    Şeker mi yoksa karpuz
    Alâ çiçekli dondurmam
    Yok mu tadına bakan
    Alâ vişneli dondurmam
    Mini mini hanımlara
    Sevdalı beylere
    Parasını almadan tattırmam

    Dondurmam kaymaklı Dondurmacı top attı
    Yiyin bakın pek tatlı Bin lira borca battı
    Bağlantı Bağlantı 32


    g. Bağlantıları yedi mısra olan türküler
    BASTIMDA KIRILDI İĞDENİN DALI
    Bastım da kırıldı iğdenin dali vay dali
    Kötüye düşenin böyl'olur hali diller
    Diller oynaksın diller
    Diller kaymaksın diller
    Diller açılsın güller
    Güller açılsın kollar
    Kollar ne bilsin eller
    Eller narinay ninay nay
    Narinay narinay ninay nay

    Arabacı arabanı koş getir koş getir
    Ben ölüyom mezarıma taş getir diller
    Bağlantı

    Arabacı arabanı yillendir yillendir
    Şeker al da şu bebeyi dillendir diller
    Bağlantı

    Sabahınan esen seher yeli mi yelimi
    Benim gönlüm divane mi deli mi diller
    Bağlantı 33


    h. Bağlantıları sekiz ve daha fazla mısra olan türküler
    Bağlantı kısımları iki ayrı maninin ardarda söylenmesiyle meydana getirilmiş türkülerdir.
    MANİSA'YLA BERGAMA'NIN ARASI
    Manisa'yla Berga'manın arası
    Yaktı da beni kaşlarının arası
    Kara kara kargalar
    Ceviz dalın ırgalar
    On beşine basan kız
    Sevdiğine el sallar
    Yelek de diktim giymedi
    Diktiğime değmedi
    Sağolası anam da babam
    Sevdiğime vermedi

    Manisa'yla Bergama'nın askeri
    Ben yolcuyum yolları bana gösterin
    Bağlantı 34


    KIZIN ADI DUDU
    Kızın adı Dudu a canım aman
    O da güzellerin adı sürmelim aman
    Gel gel barışalım
    Tenhada buluşalım
    Biraz konuşalım
    Şimidan şimidan şimidan dan
    Gel arkamdan arkamdan
    Kız alacaksan al beni
    Annen baban duymadan
    Gel gel gel Ayşe
    Şeker değil bal Ayşe
    N'olur bize gidelim
    Ah aramızı bul Ayşe'm

    Kızın adı Ayşe a canım aman
    Benleri var köşe köşe sürmelim aman
    Bağlantı

    Kızın adı Durdu a canım aman
    O da güzellerin kurdu
    Bağlantı 35


    ı. Bağlantıları mısra sonlarında ve mısra aralarında olan türküler
    Türkünün temeli beyitlerden oluşur ve her beyit kendi arasında kafiyelidir. Ancak diğer şekillerden farklı olarak her mısradan sonra aynen tekrarlanan bağlantı sözleri getirilir. Bağlantılar üç ve daha fazla sayıda mısralı olabilmektedir.
    HAYRİYE NANAY
    Hayriye’nin kaşları kara
    Hayriye nanay nanay nanay
    Canım nanay nanay nanay
    Gülüm nanay nanay nanay
    Nereden gelsem beni ara

    Bağlantı
    Hayriye’nin altın dişi
    Bağlantı
    Yaktı beni yan bakışı
    Bağlantı

    Hayriye damdan bakıyor
    Bağlantı
    Bakışı canlar yakıyor
    Bağlantı[36]

    YABANDAN GEL
    Yabandan gel usul (da) boylu yarim yabandan (Arslanım hey hey)
    Amman yörü yörü
    Çapraz yörü yörü
    Kostak yörü yörü
    Yörü yörü yörü

    Aldım haberini (de) garib çobandan (Arslanım hey hey)
    Bağlantı
    Yaban ellerinden (de) özendim geldim (İmanım hey hey)
    Bağlantı
    Gördüm cemalini efendim geldim (Arslanım hey hey)
    Bağlantı
    Yaban ellerinde (de) yatmış uyumuş (Yeşilim hey hey)
    Bağlantı
    Elâ gözlerini uyku bürümüş (Arslanım hey hey)
    Şirin yörü yörü
    Tek tek yörü yörü
    Bebek yörü yörü
    Kostak yörü yörü
    Usul yörü yörü
    Güzel yörü yörü
    Yörü yörü yörü[37]


    BİR KAŞ BİR GÖZ

    Elinde süt küleği
    O maral o ceylan
    O sevgilin bağında
    Ölürem anam dönmenem
    Giderem anam gelmenem
    Bir kaş bir göz bir dil bir diş
    Bişmişi yanağında
    Sütten beyaz bileği

    Bağlantı
    Giderem öylesine
    Bağlantı
    Karagöz mehlesine


    *Cumhuriyet Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi Öğretim Üyesi. Bu bölümde yayınlanan yazı ve araştırmalar Sayın Yrd. Doç. Dr. Doğan Kaya'ya aittir. Katkısından dolayı kendisine teşekkür ederiz.
    --------------------------------------------------------------------------------
    [1]. Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Sözlüğü I, Ank., 1991, s. 908-909.
    [2]. Cevdet KUDRET, Örneklerle Edebiyat Bilgileri 1, ‹st., 1980, s. 295.
    [3]. Cahit ÖZTELLİ, Halk Türküleri, ist., 1953, s. 3 ve 7.
    [4]. Nihat Sami BANARLI, Metinlerle Edebî Bilgiler, ‹st., 1950, s. 89.
    [5]. Muzaffer UYGUNER, Türkü Üzerine, TFA, III (66), 1.1955, s. 1042.
    [6]. Herbert JANSKY, "Türk Halk şiiri” (Çev. Abdurrahman GÜZEL), Dünya Edebiyatından Seçmeler, I (4), 10.1977, s. 57-58.
    [7]. Türkülerin doğufl ve yayılmaları üzerine genifl bilgi için bkz.:
    Mehmet TUĞRUL, Halk Türkülerinin Doğuşu Üzerine Bazı Notlar, Dil Tarih Coğrafya Fakültesi Dergisi, C. IV, S. 4, Ank., 1946, s. 487. (Ayrıbasım). / Pertev Naili BORATAV, Folklor ve Edebiyat II, ist., 1982, s. 347. / Nail TAN, Türk Halk Müziği ve Oyunları, C. I, S.4, Ank., 1984, s. 154.
    [8]. TRT Repertuvarı, THM No. 529.
    [9]. TRT Repertuvarı, THM No. 630.
    [10]. TRT Repertuvarı, THM No. 1003.
    [11]. TRT Repertuvarı, THM No. 654.
    [12]. TRT Repertuvarı, THM No. 1280.
    [13]. TRT Repertuvarı, THM No. 573.
    [14]. TRT Repertuvarı, THM No. 471.
    [15]. TRT Repertuvarı, THM No. 476.
    [16]. Şevket BEYSANOĞLU, Diyarbakır Folkloru, Diyarbakır, 1943, s. 120.
    [17]. TRT Repertuvarı, THM No. 478.
    [18]. TRT Repertuvarı, THM No. 570.
    [19]. Şevket BEYSANOĞLU, a. g. e., s. 108.
    [20]. Ahmet CAFEROĞLU, Kuzeydoğu illerimiz Ağızlarından Toplamalar, Ank., 1994, s. 83.
    [21]. TRT Repertuvarı, THM No. 1926.
    [22]. TRT Repertuvarı, THM No. 880.
    [23]. TRT Repertuvarı, THM No. 1120.
    [24]. Fikret KARADENİZ, Bir Hamsi Türküsü, TFA, XVIII-XIX (362), 9.1979, s. 8761.
    [25]. TRT Repertuvarı, THM No.346.
    [26]. Cevdet KUDRET, a. g. e., s. 296.
    [27]. Cevdet KUDRET, a. g. e., s. 297.
    [28]. TRT Repertuvarı, THM No. 432.
    [29]. Ahmet Talat ONAY, Türk Halk şiirlerinin şekil ve Nev’i (Haz. Cemal KURNAZ), Ank., 1996, s. 30.
    [30]. Hayrettin RAYMAN, Yozgat Yöresinde Söylenen Halk Türküleri, I. THKASSB II, Ank., 1996, s. 99.
    [31]. TRT Repertuvarı, THM No. 1094.
    [32]. TRT Repertuvarı, THM No. 1759.
    [33]. TRT Repertuvarı, THM No. 870.
    [34]. TRT Repertuvarı, THM No. 521.
    [35]. TRT Repertuvarı, THM No. 1628.
    [36]. Burhan TARLABAŞI, Eğin Havaları, Ank., 1997, s. 56.
    [37]. TRT Repertuvarı, THM No. 540.
    [38]. TRT Repertuvarı, THM No. 178.


  1. Yazan:
    no avatar


    REKLAM



Benzer Konular

  1. Din Çeşitleri Ve Özellikleri
    Konuyu Açan: ZELAL, Forum: İslam Genel.
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj : 01.05.2012, 23:50
  2. Kardeş Türküler - Denize Yakılan Türkü Akor
    Konuyu Açan: MiSS-FENER, Forum: Notalar.
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj : 31.08.2010, 20:59
  3. Belkıs Akkale Türkü Türkü Türkiyem 2 2010
    Konuyu Açan: MiSS-FENER, Forum: Albüm Kapakları.
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj : 30.04.2010, 10:01
  4. Belkıs Akkale Türkü Türkü Türkiyem 1 2010
    Konuyu Açan: MiSS-FENER, Forum: Albüm Kapakları.
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj : 23.04.2010, 12:45
  5. Türkü Türkü Sevdası 2008
    Konuyu Açan: NaZ, Forum: Albüm Kapakları.
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj : 05.04.2008, 16:39

copyright

Soru Cevap

izmit düğün salonları - grafimx