KÜRTÇE SAYILAR



  1. Sayı adları bazen asıl sayı olarak, bazen sayı sıfatı olarak kullanılır.

    1-ASIL SAYILAR:

    1- yek 2- du,dudu 3- sê, sisê 4- çar 5- pênc
    6- şeş 7- heft 8- heşt 9- neh 10- deh
    11- yazdeh 12- diwazdeh 13- sêzdeh 14- çardeh 15- pazdeh
    16- şazdeh 17- hevdeh 18- hejdeh 19- nozdeh 20- bîst
    30- sî 40- çil 50- pêncî 60- şêst 70- heftê
    80- heştê 90- nod 100- sed 500-pêncsed 1000- hezar

    Sekiz yüz otuz beş; heştsed û sî û pênc,
    beş yüz on dokuz; pêncsed û nozdeh
    Bir milyon iki yüz elli yedi bin dört yüz altmış sekiz; milyon û dused û pêncî û hefthezar û çarsed û şêst û heşt
    Sana on bin defa dedim o kadar abartma; Ez dehhezar car ji te re gotim, ew qas pirole meke.
    Bu okulda iki bin beş yüz yetmiş dokuz öğrenci var; di vî dibistanê de duhezar û pêncsed û heftê û neh xwendekar heye.

    ASIL SAYILAR EK ALDIKLARINDA
    Bir (yek) dişil ek alırken, diğer sayılar (birden büyük olanlar) çoğul ek alırlar
    Al birini vur ötekine: yekê bigre li yê din bixe. Birden fazla evi var: ji yekê bêtir xaniyên wî hene.
    Dörde anlaştılar: bi çaran li hev kirin. Binlerce ağaçları var: bi hezaran darên wan hene.
    Beşten sonra saymasını bilmiyor: ji pêncan wêda nizane bijmêre. Sekizini de yedi: her heştan jî xwar.
    Milyarlarca (lira) para harcadılar:Bi milyaran pere mesref kirine.

    Saat beşi on dört geçiyor: seet ji pêncan çardeh deqe derbas dibe. Yada: seet pênc û çardeh e.
    Saat dokuza yirmi beş var: seet ji nehan re maye bîst û pênc deqe.
    Hz. Muhammed beş yüz yetmiş bir yılında dünyaya geldi:Hz. Muhemmed (S.X.L) di sala pêncsed û heftê û yekan de hat dinê. Rakam ile yazılışı şöyledir: di sala 571'an de hat dinê.
    Martın yirmi birinde gelecek: Wê di bîst û yekê adarê de were. Rakamla: wê di 21'ê adarê de were.
    5 mayısta orada değilim: ez di pêncê gulanê de ne li wir im. Rakamla: ez di 5'ê gulanê de ne li wir im.

    2-SIRALAMALARDA SAYILAR:
    Kürtçe'de birinci, ikinci gibi sıralamalar iki şekilde ifade edilir.
    a-) Bükümlü haliyle;
    birinci: yekê, pêşî, pêşîn şekillerinde ifade edilir.
    ikinci, üçüncü…on dokuzuncu; duduyan, sisiyan, ….. nozdehan gibi "an" eki alarak ifade edilir.
    Yirminci, otuzuncu,…. yüzüncü …. bininci …. ; bîstî, sihî,… sedî … hezarî gibi 'î' ekî alırlar.
    Beşincisi benim kardeşimdir: ê pêncan birayê min e. Birinci olan kimdi?: ê yekê kî bû?' yada 'ê pêşîn kî bû?
    Koşuda yirmi dördüncü oldum: ez di bazdanê de bûm ê bîst û çaran.
    Sen ömrünün yirmi beşinci yılındasın: tu di sala bîst û pêncan a emrê xwe da yî.
    O ömrünün kırkıncı yılında: ew di sala çilî ya emrê xwe da ye.
    Kürdistan gazetesinin yüz dokuzuncu yılını kutlayacağız: emê sala sed û nehan a Rojnama Kurdistanê pîroz bikin.
    Kur'an'ın indirişlinin 1441. yılındayız: em di sala hezar û çarsed û çil û yekê daketina Qur'anê de ne.
    Rakam ile yazılışı: em di sala 1441'ê daketina Qur'anê de ne.
    Acaba yarışmanın yüzüncüsü kim olacak?: gelo wê kî bibe sedî yê pêşbirkê.
    Üçüncü koltukta kim vardı?: di paldanka sisiyan de kî hebû? Kaçıncı kattan uçmuş?: ji qata çendan firiyaye?
    b-) bu formdaki ifade ediş Güney Kurmanci'sinden Kuzey Kurmanci'sine geçmiştir. Sayının sonuna '-emîn' eki getirilerek oluşturulur.
    Yekemîn, duyemîn, sêyemîn, …... yazdehemîn, ….. bîstemîn, ….. sihemîn, ….. sedemîn, …… hezaremîn.
    Birincisi benim kardeşimdir: ê yekemîn birayê min e. Birinci olan kimdi?: ê yekemîn kî bû?
    Koşuda yirmi dördüncü oldum: ez di bazdanê de bûm bîst û çaremîn.
    Sen ömrünün yirmi beşinci yılındasın: tu di sala bîst û pêncemîn a emrê xwe de yî.
    O ömrünün kırkıncı yılında: ew di sala çilemîn a emrê xwe de ye.
    Kürdistan gazetesinin yüz dokuzuncu yılını kutlayacağız: emê sala sed û nehemînê rojnama Kurdistanê pîroz bikin.

    Kur'an'ın indirişlinin 1441. yılındayız: em di sala hezar û çarsed û çil û yekemîn ê daketina Qur'anê de ne.
    Acaba yarışmanın yüzüncüsü kim olacak?: gelo wê kî bibe sedemîn ê pêşbirkê.
    Üçüncü sırada kim vardı?: di rêza sêyemîn de kî hebû? Kaçıncı kattan uçmuş?: ji qata çendemîn firiyaye?

    3-KESİRLİ SAYILARIN İFADELERİ
    Üçte ikisi benimdir: ji sisêyan yek ê min e. Onda dokuzu namaza kalktı: ji dehan neh rabûn nimêjê
    Yetmişte otuzu yattı: ji hefteyî sî raketin.Yedide ikisi hastalandı: ji heftan du nexweş ketin.
    Sekizde yedisi bilgilidir: ji heştan heft zana ne. Seksende yirmisi yüzmeye gitti: ji heşteyî bîst çûn avjeniyê
    Dört buçuk kilo yoğurt alacağım: ezê çar kîlo û nîv mast bitsînim. Yarım kilo et aldım: Min nîv kîlo goşt girt.
    Bir buçuk ekmek az değil mi?: nanek û nîv ne hindik e. Yada "nan û nîvek ne hindik e"
    Kürtçe'de "-ek" takısı 'bir, tek' anlamı verir.
    ÖRN: jinek: bir kadın, mêrek: bir adam, xaniyek: bir ev, gibi….
    Saat altı buçukta geldim: di seet şeş û nîvan de hatim.
    Yedi çeyrekte ezan okuyor: di heft û çaryek de bang dide
    Dörde çeyrek var: ji çaran kêm çaryek. Yada "ji çaran re maye çaryek".
    Onu çeyrek geçe gelecek: ji dehan çaryek bibuhure wê were.

    4-ÜLEŞTİRME SAYI SIFATLARI
    Bunlara Kürtçe Hejmarên Hokerîn (zarf sayıları) de denmiştir. "bi" edatı ve "o" takısı yardımıyla kurulur.
    Birer birer: yeko yeko, yek bi yek, yeke yek. İkişer ikişer: du bi du, dido dido. Gibi farklı bölgelerde farklı söylenişleri vardır. Ancak biz derslerimizde kullanım kolaylığı ve rahatlık açısından "bi" edatıyla kurulanını tercih edeceğiz.
    birer birer, ikişer ikişer, ... onar onar ... yüzer yüzer Yek bi yek, du bi du, …… deh bi deh, …sed bi sed….
    Ammar kerpiçleri ikişer ikişer taşıyordu: emmar kerpîçan du bi du hildigirt.
    Atlar birer birer yerlerini aldılar: hesp yek bi yek cihên xwe digirtin.
    Kuşlar onar onar havalandı: çûk deh bi deh hewadar bûn.

    ALIŞTIRMALAR
    Aşağıdaki cümleleri çeviriniz
    Orduda bin beş yüz kırk iki asker var:...
    O bin iki yüz yılında doğmuş:....
    Birini bana ver:..........
    Sen yarışmada kaçıncı gelmiştin?:......
    Nisan on iki de bizde ol:........
    Newroz 21 marttadır:.....
    Üçten beşe kadar gelmiş:......................
    Çeyrek asır geçti::.................
    Yedinci kuş ta öttü:.........
    Dört buçuk ay sonra yağmur yağdı:.....
    Beşer beşer sıra oldular:......
    Kırkta biri zekattır:............
    Bu kaçıncı yaramazlığın?:..................
    Yüzde sekseni geri geldi:.......
    Saat on ikiye on var:.......
    Saat yediyi on dört geçiyor:...................
    Yedi yüzden az param var:.......
    Beşi sende kalsın:..........
    Sağdan üçüncü olan bizim bahçe:.........
    Çocuk onar onar saymayı öğrendi:............
    Seet ji pêncan deh deqe derbas dibe:.....
    Çaran bide wî:.................
    Bi hezaran çûk li ser me bûn:......
    Di bîst û pêncê Cotmehê de cot dikin:.....
    Çar bi çar civiyan:...........
    Seet ji diwazdehan kêm çaryek:....
    Seet ji nehan re maye şeş deqe:............
    Çêleka dawîn jî hat:.........
    Mislimanê çilan Hz. Umer e:..........
    Mislimana pêşîn Hz. Xetîce ye:...............
    Oda duduyan biçûk e:........
    Du metre û nîv kefen bes e:..........
    Hûn di 31'ê mehê de li vir bin:................
    Sê mirov hatin mala me:........
    Bi dehan mirov gihiştin hev:.........
    Tu di çendê meha çilê de tê?:...............
    Gayê pêncemîn pirr xurt bû:..
    Çend sal e em hêsîr in:.................

    EZBERLENMESİ GEREKEN KELİMELER
    Hesinemir Sifir:Bakır Pola;Çelik Tûnc:Tunç
    Bafûn:Alüminyum Çînko:Çinko Dadgeh:Mahkeme Gumanbar:Şüpheli
    Tawan:Suç Parêzer:Avukat Doz: Dava Dozdar: Savci
    Raketin:Yatmak Alistin:Yalamak Cûtin:Çiğnemek Germkirin:Isıtmak
    Bergkirin:Ciltlemek Uyanmak:Şiyarbûn Nikilaga Penc:Pençe
    Çîp:Bacak Hûrik: Taşlık Geprûg:Kursak Bask: Kanat
    Bakur:Kuzey Başûrüney Rojhilatoğu Rojava:Batı
    Bakurê Rojava:Kuzeybatı

    GEÇEN AYIN CEVAPLARI
    1-Aşağıdaki cümleleri çeviriniz
    Ez jixwe radibûm:ben zaten kalkıyordum.
    Uçak uçuyordu: balafir difirî
    Tu dernediketin:sen çıkmıyordun.
    Kimseye demiyordu: ji kesê re nedigot
    Ew nediçû malê: o eve gitmiyordu.
    Ben okuyordum: ez dixwendim.
    Em li derve digeriyan: biz dışarıda dolaşıyorduk.
    Siz geliyor muydunuz?: hûn dihatin?
    Hûn ranediketin?: siz yatmıyor muydunuz?
    Kediler kaçmıyordu: pisîng nedireviyan.
    Ew dixwestin werin: onlar gelmek istiyordu.
    İnsanlar iyilik yapıyorlardı: mirov başî dikirin.
    Ew kompîturê şixulandibû:bilgisayarı çalıştırdıydı.
    Kimler savaşmıştı?: kî û kê şer kiribûne.
    Me dewên xwe vexwaribûn: ayranlarımızı içtiydik.
    Kuşlar gelmişti: çûk hatibûne.
    Ez bi lez meşiyabûm: ben hızlıca yürüdüydüm.
    O arabasını getirmişti: ew ereba xwe anîbûye.
    Kî nenivîsandibûn?: Kim yazmadıydı?
    Kendi kolunu incitmişti: ew milê xwe êşandibûye
    Gur pezan kuştibûn: Kurt koyunları öldürmüştü.
    Hiç kalp kırmamıştı: ew qet dil neşikandibûye
    Hemî rûniştin?: hepsi oturdu.
    Şiir güzel yazılmıştı: helbest xweş hatibûye nivisîn
    Cotkar erd neajotibûn: Çiftçiler toprağı sürmediydi.
    Acısı hala dinmemiş miydi?: êşa wê hêj nesekinibûye
    O gün gelmediydi: ew, ew roj nehatibû.
    Azad camı kırdıydı: azad camê şikandibû.
    At hızlı koştuydu: hesp bilez bazdabû.
    Seni okula almadıydı: ew te negirtibû dibistanê.
    Kitabı çabuk bitirdiydi: pirtûkê zû qedandibû.
    Ayşe güldü müydü?: eyşe keniyabû?
    Okul güzel geçti miydi?: dibistan baş derbas bibû?
    Bîz yemedi miydik? me nexwaribû?
    Artık öğretmen uzaklaştıydı: mamoste êdî dûr ketibû.
    Ben vermediydim: min nedabû.
    Biz hemen okumadı mıydık?: me tavil nexwendibû?
    Kimler konuştuydu?: kî û kê axivîbû?

    2-Aşağıda verdiğimiz örnek çerçevesinde verilen zamana uygun çekimler yapınız ve Türkçe karşılığını yazınız.

    derketin (çıkmak) xwarin (yemek)
    Ez derdiketim: ben çıkıyordum.
    Ez derneketibûme: ben çıkmamıştım.
    Tu dernediketî: sen çıkmıyordun.
    Tu derketibûyî: sen çıkmıştın.
    Ew derdiket: o çıkıyordu.
    Ew derneketibûye?: o çıkmamış mıydı?
    Em dernediketin?: biz çıkmıyor muyduk?
    Em derketibûne: biz çıkmıştık.
    Hûn derdiketin?: siz çıkıyor muydunuz?
    Hûn derketibûne?: siz çıkmış mıydınız?
    Ew derdiketin: onlar çıkıyorlardı.
    Ew derketibûne: onlar çıkmışlardı.
    Ez derketibûm: ben çıktıydım.
    Min dixwar: ben yiyordum.
    Tu derneketibûy: sen çıkmadıydın.
    Te dixwar?: sen yiyor muydun?
    Ew derneketibû?: o çıkmadı mıydı?
    Wî/wê nedixwar: o yemiyordu.
    Em derketibûn: biz çıktıydık.
    Me nedixwar?: biz yemiyor muyduk?
    Hûn derketibûn?: siz çıktı mıydınız?
    We dixwar: siz yiyordunuz
    Ew derneketibûn: onlar çıkmadıydılar.
    Wan dixwar?: onlar yiyorlar mıydı?
    Min nexwaribûye: ben yememiştim.
    Min xwaribû: ben yediydim.
    Te nexwaribûye?: sen yememiş miydin?
    Te nexwaribû: sen yemediydin.
    Wî/wê xwaribûye: o yemişti.
    Wî/wê nexwaribû?: o yemedi miydi?
    Me xwaribûne?: biz yemiş miydik?
    Me xwaribû: biz yediydik
    We xwaribûne: siz yemiştiniz.
    We xwaribû?: siz yemedi miydiniz?
    Wan nexwaribûne: onlar yememişlerdi.
    Wan nexwaribû: onlar yemediydiler.
    Min nimêj dikir?: ben namaz kılıyor muydum?
    Min nimêj kiribûye: ben namaz kılmıştım.
    Te nimêj nedikir?: sen namaz kılmıyor muydun?
    Te nimêj nekiribûye?: sen namaz kılmamış mıydın?
    Wî/wê nimêj dikir?: o namaz kılıyor muydu?
    Wî/wê nimêj kiribûye?: o namaz kılmış mı?
    Me nimêj dikir: biz namaz kılıyorduk.
    Me nimêj kiribûye: biz namaz kılmıştık.
    We nimêj nedikir: siz namaz kılmıyordunuz.
    We nimêj nekiribûye?: siz namaz kılmamış mıydınız?
    Wan nimêj dikir: onlar namaz kılıyorlardı.
    Wan nimêj nekiribûye: onlar namaz kılmışlar mı?
    Min nimêj kiribû: ben namaz kıldıydım.
    Ez firiyabûme: ben uçmuştum.
    Te nimêj nekiribû?: sen namaz kılmadı mıydın?
    Tu nefiriyabûyî: sen uçmamıştın.
    Wî/wê nimêj kiribû?: o namaz kıldı mıydı?
    Ew firiyabûye?: O uçmuş muydu?
    Me nimêj kiribû: biz namaz kıldıydık.
    Em firiyabûne: biz uçmuştuk.
    We nimêj nekiribû?: siz namaz kılmadı mıydınız?
    Hûn nefiriyabûne?: siz uçmamış mıydınız?
    Wan nimêj nekiribû: onlar namaz kılmadıydılar.
    Ew firiyabûne: onlar uçmuşlardı.
    Min nebirîbû: ben kesmediydim.
    Min nîşan dabû?: ben gösterdi miydim?
    Te birîbû: sen kestiydin.
    Te nîşan nedabû: sen göstermediydin.
    Wî/wê nebirîbû?: o kesmedi miydi?
    Wî/wê nîşan dabû: o gösterdiydi.
    Me birîbû: biz kestiydik.
    Me nîşan nedabû?: biz göstermedi miydik?
    We birîbû?: siz kesti miydiniz?
    We nîşan dabû: siz gösterdiydiniz.
    Wan nebirîbû: onlar kesmediydiler.
    Wan nîşan nedabû: onlar göstermediydiler.

    alıntı

     

     

    CA-CHALLENGE - 01.06.2009 - 13:23
  2. Emeğine sağlık arkadaşım Teşekkürler...

     

     

    ozgurluk_5643 - 01.06.2009 - 23:47



Benzer Konular

  1. Kürtce Sevgi Sözleri-Kürtce Seni Seviyorum
    Konuyu Açan: Leyl-i Lal, Forum: Diğer diller ve genel konular.
    Cevaplar: 33
    Son Mesaj : 27.11.2013, 01:24
  2. DOĞAL SAYILAR
    Konuyu Açan: elma kurdu, Forum: Lise.
    Cevaplar: 15
    Son Mesaj : 10.04.2012, 17:25
  3. Hareketli Sayilar
    Konuyu Açan: COCO, Forum: Hareketli Gifler.
    Cevaplar: 9
    Son Mesaj : 17.02.2010, 01:08
  4. Oranli Sayilar
    Konuyu Açan: Leyl-i Lal, Forum: Matematik.
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj : 06.11.2009, 22:50
  5. İLGİNÇ SAYILAR
    Konuyu Açan: K^A^R^D^E^L^E^N^, Forum: Güncel Sorunlar Ve Hayat.
    Cevaplar: 13
    Son Mesaj : 19.03.2005, 14:40

copyright

Soru Cevap