Tek Düzen Muhasebe Sisteminde Nazım Hesapların Önemi

Bu işlemler sonucunda görülmektedir ki, tekdüzen hesap planına uygun olarak
yapılan YTL kayıtlarının kalanları eldeki yabancı paralar ile ilgili doğru bilgi
verememektedir. Nazım hesaplarda ise, işletmenin yabancı paralar kasasında $5,000
ile İş Bankası döviz tevdiat hesabında $2,000 bulunduğu, buna karşılık $1,000
tutarında da bir dövizli yükümlülüğünün olduğu ve toplamda “989.01 Net ABD
Dolar Pozisyonu” hesabında görüldüğü gibi $6,000 tutarında yabancı paralı varlıkları
mevcuttur.
d. Kayıtların bu düzen dahilinde yapılması durumunda, dönem içerisinde her
an yabancı paralar ile ilgili doğru bilgiye çok çabuk ulaşılabileceği gibi, dönem
sonlarında gerçekleştirilecek değerleme işlemleri de çok hızlanacak ve hata olasılığı
azalacaktır.
Yukarıdaki işlemlerin yapıldığı dönemin sonu itibariyle TCMB ABD Doları alış
kurunun 1,30 YTL olarak ilan edildiğini benimsersek dönem sonunda sayımlar
yapılacak ve Nazım Hesap kalanları ile karşılaştırılarak doğrulanacaktır. Eğer
yabancı para miktarı bazında hata bulunmazsa değerlemeye gidilecektir.
Değerlemenin yapılması, nazım hesaplardan yabancı paralı kalanı olan hesapların
kalan tutarları dönem sonu kur ile çarpılarak Tekdüzen Hesap Planındaki
karşılıklarının vermeleri gereken kalan tutarları bulunacak, YTL hesaptaki kalanlar
ile olması gereken kalanlar arasındaki farklar da kambiyo kâr ya da zararlarını
oluşturacaktır.
ABD Doları Kasası olması gereken kalan tutarı: $5,000 X 1.30 YTL = 6.500,- YTL
234
ABD Doları Tekdüzen Hesap kalanı: 6.300,- YTL
ABD Doları Kasasına eklenmesi gereken tutar, ya da kambiyo kazancı: 200,- YTL
Tevdiat Hesabı olması gereken kalan tutarı: $2,000 X 1.30 YTL = 2.600.- YTL
Tevdiat Hesabı Tekdüzen Hesap kalanı: 2.230.- YTL
Tevdiat hesabına eklenmesi gereken tutar, ya da kambiyo kazancı: 370,- YTL
Satıcılar hesabı olması gereken kalan tutarı: $3,000 X 1.30 YTL = 3.900.- YTL
Satıcılar hesabı Tekdüzen Hesap kalanı: 3.870.- YTL
Satıcılar Hesabına eklenmesi gereken, ya da kambiyo zararı: 50.- YTL
İşlemlerin toplam kambiyo kazancı: 200.- + 370.- - 50.- = 520.- YTL dir.

Yabancı paralı kayıtların düzeltilmesi ve kambiyo kazancının kayıtlara alınması
yevmiye kaydı aşağıdaki gibi olacaktır.



Görüldüğü gibi, değerlemenin yapılması, geçici mizan kalan tutarı ile Nazım Hesap
kalan tutarının dönem sonu kuru ile çarpılmasının arasındaki fark şeklinde ortaya
çıkacaktır.
4.2. Dış Ticaret ile İlgili Bilgilerin Kaydı
Dış ticaret kapsamında, özellikle yoğun olan yabancı paralı işlemlerin yanında, ileri
tarihlerde lehte ya da aleyhte yükümlülük doğurabilecek güncel olaylar da
gerçekleşebilir ve bunların da bazen mali raporların dipnotlarını oluşturabilmek
bazen de işletme hakkında doğru bilgi üretmek amacıyla kaydedilmesi gerekli
olabilecektir.
235
İşletmenin yurt dışından gerekleştireceği alımlar ya da yurt dışına gerçekleştireceği
satımlar için ödeme şeklinin akreditif olduğu durumlarda, akreditiflerin önceden
belirlenmiş yükleme tarihlerinde, yani akreditif metninde tanımlanmış ithal ya da
ihraç işleminin gerçekleştiği tarihte borç ya da alacak meydana getirecek olması
nedeniyle, açıldığı andan itibaren bilgi olarak kayıtlarda sunulabilmesi
gerekmektedir.
Akreditiflerin açılabilmesi için bankalar, akreditif bedelini peşin alamadıkları ya da
hesaptan bloke yapamadıkları durumlarda teminat mektubu ya da benzeri garanti
talebinde bulunabilmektedirler. Bu tür garantiler güncel bir finansal hareket
yaratmadıklarından ve de bilanço dipnotlarında teminatların belirtilmesi
gerektiğinden teminat mektupları ya da varsa hesap blokajlarının nazım hesaplarda
takibi doğru bir hareket olacaktır.
Bu tür işlemler için bir kayıt örneği aşağıda sunulmuştur.

5. SONUÇ
Tekdüzen Muhasebe Sistemimizin Muhasebenin Temel Kavramları bölümündeki
kavramların hepsinin amacı, muhasebenin bilgi üretiminde tüm toplumun
çıkarlarının gözetilmesi, bu amaç doğrultusunda gerçeğe uygun, tarafsız ve dürüst
davranılması bulunmaktadır.
Nitekim, Sosyal Sorumluluk Kavramı, muhasebenin kapsamının tüm toplumun
çıkarlarına uygun olmasını; Kişilik Kavramı işletmenin ortak ya da sahiplerinden
ayrı bir kişiliği olduğunu ve bu bağlamda işletmenin tüm gelir ve giderlerinin
muhasebe kayıtlarına yansıtıldığı durumda işletmenin kâr ya da zararı ile ilgili doğru
sonucu verebileceğini; Tam Açıklama Kavramı da, işletmenin mali tablolarının bu
tablolardan yararlanacak kişi ve kuruluşların karar vermelerine yardımcı olacak
ölçüde yeterli, açık ve anlaşılır olmasını ifade eder.
Ancak, Tekdüzen Muhasebe Sisteminin kavramlarında belirtilen bazı konularda
kendisi de yetersiz kalabilmektedir. Bunlardan bazılarında, ya vergi mevzuatı ile
uyumsuz olması nedeniyle mali tabloların sonuçlarının düzeltilmesi gerekmekte ya
da bilgilendirme konusunda kısıtlı kalmaktadır.
Türkiye Muhasebe Standartları Kavramsal Çerçeve, finansal tabloların niteliksel
özelliklerini Anlaşılabilirlik, İhtiyaca Uygunluk, Güvenilirlik ve Karşılaştırılabilirlik
olarak tanımlamıştır. Bu tanımlardan İhtiyaca Uygunluk için “Kullanıcıların
ekonomik kararlarını geçmişteki, bugünkü ve gelecekteki olayları
değerlendirmelerine yardımcı olmak ya da geçmişteki olayları algılamalarını teyid
etmek veya düzeltmek suretiyle etkiliyorsa, bilgi, uygunluk kalitesini taşır”
denmektedir (TMS, Kavramsal Çerçeve 16;s.16).
Hem Türkiye Muhasebe Standartlarında Kavramsal Çerçevesinin Finansal raporların
niteliksel özelliklerinde “İhtiyaca Uygunluk” tanımı uyarınca, hem de Tekdüzen
Muhasebe Sisteminin yukarıda sayılan kavramları uyarınca, mali raporlarda yalnızca
finansal hareketlerin sunulması yeterli olmayacaktır.
Mali raporların daha sosyal, daha doğru, daha açık, daha anlaşılabilir, daha güvenilir
ve daha ihtiyaca uygun bilgi üretebilmesi için finansal hareketlerin dışında kalan bazı
bilgilerin dipnotlarda ya da daha düzenli ve açıklayıcı bir biçim olarak Nazım
Hesaplarda sunulması şart olmakta ve hatta bazı işlemlerde finansal hareketlerin
kaydından daha da önemli bir yer tutacağı kesin bir yargı oluşturmaktadır.
Tüm bu açıklamalar ışığında, Nazım Hesapların da Vergi Usul Kanunu ve Türkiye
Muhasebe Standartları çerçevesinde yasal bir yer alması ve tekdüzen kapsamında
uygulanması için gerekli çalışmaların başlatılması doğru olacaktır.

Beğeniler: 0
Favoriler: 0
İzlenmeler: 2975
favori
like
share
dumanalti Tarih: 04.08.2010 10:34
Bu işlemler sonucunda görülmektedir ki, tekdüzen hesap planına uygun olarak
yapılan YTL kayıtlarının kalanları eldeki yabancı paralar ile ilgili doğru bilgi
verememektedir. Nazım hesaplarda ise, işletmenin yabancı paralar kasasında $5,000
ile İş Bankası döviz tevdiat hesabında $2,000 bulunduğu, buna karşılık $1,000
tutarında da bir dövizli yükümlülüğünün olduğu ve toplamda “989.01 Net ABD
Dolar Pozisyonu” hesabında görüldüğü gibi $6,000 tutarında yabancı paralı varlıkları
mevcuttur.
d. Kayıtların bu düzen dahilinde yapılması durumunda, dönem içerisinde her
an yabancı paralar ile ilgili doğru bilgiye çok çabuk ulaşılabileceği gibi, dönem
sonlarında gerçekleştirilecek değerleme işlemleri de çok hızlanacak ve hata olasılığı
azalacaktır.
Yukarıdaki işlemlerin yapıldığı dönemin sonu itibariyle TCMB ABD Doları alış
kurunun 1,30 YTL olarak ilan edildiğini benimsersek dönem sonunda sayımlar
yapılacak ve Nazım Hesap kalanları ile karşılaştırılarak doğrulanacaktır. Eğer
yabancı para miktarı bazında hata bulunmazsa değerlemeye gidilecektir.
Değerlemenin yapılması, nazım hesaplardan yabancı paralı kalanı olan hesapların
kalan tutarları dönem sonu kur ile çarpılarak Tekdüzen Hesap Planındaki
karşılıklarının vermeleri gereken kalan tutarları bulunacak, YTL hesaptaki kalanlar
ile olması gereken kalanlar arasındaki farklar da kambiyo kâr ya da zararlarını
oluşturacaktır.
ABD Doları Kasası olması gereken kalan tutarı: $5,000 X 1.30 YTL = 6.500,- YTL
234
ABD Doları Tekdüzen Hesap kalanı: 6.300,- YTL
ABD Doları Kasasına eklenmesi gereken tutar, ya da kambiyo kazancı: 200,- YTL
Tevdiat Hesabı olması gereken kalan tutarı: $2,000 X 1.30 YTL = 2.600.- YTL
Tevdiat Hesabı Tekdüzen Hesap kalanı: 2.230.- YTL
Tevdiat hesabına eklenmesi gereken tutar, ya da kambiyo kazancı: 370,- YTL
Satıcılar hesabı olması gereken kalan tutarı: $3,000 X 1.30 YTL = 3.900.- YTL
Satıcılar hesabı Tekdüzen Hesap kalanı: 3.870.- YTL
Satıcılar Hesabına eklenmesi gereken, ya da kambiyo zararı: 50.- YTL
İşlemlerin toplam kambiyo kazancı: 200.- + 370.- - 50.- = 520.- YTL dir.

Yabancı paralı kayıtların düzeltilmesi ve kambiyo kazancının kayıtlara alınması
yevmiye kaydı aşağıdaki gibi olacaktır.



Görüldüğü gibi, değerlemenin yapılması, geçici mizan kalan tutarı ile Nazım Hesap
kalan tutarının dönem sonu kuru ile çarpılmasının arasındaki fark şeklinde ortaya
çıkacaktır.
4.2. Dış Ticaret ile İlgili Bilgilerin Kaydı
Dış ticaret kapsamında, özellikle yoğun olan yabancı paralı işlemlerin yanında, ileri
tarihlerde lehte ya da aleyhte yükümlülük doğurabilecek güncel olaylar da
gerçekleşebilir ve bunların da bazen mali raporların dipnotlarını oluşturabilmek
bazen de işletme hakkında doğru bilgi üretmek amacıyla kaydedilmesi gerekli
olabilecektir.
235
İşletmenin yurt dışından gerekleştireceği alımlar ya da yurt dışına gerçekleştireceği
satımlar için ödeme şeklinin akreditif olduğu durumlarda, akreditiflerin önceden
belirlenmiş yükleme tarihlerinde, yani akreditif metninde tanımlanmış ithal ya da
ihraç işleminin gerçekleştiği tarihte borç ya da alacak meydana getirecek olması
nedeniyle, açıldığı andan itibaren bilgi olarak kayıtlarda sunulabilmesi
gerekmektedir.
Akreditiflerin açılabilmesi için bankalar, akreditif bedelini peşin alamadıkları ya da
hesaptan bloke yapamadıkları durumlarda teminat mektubu ya da benzeri garanti
talebinde bulunabilmektedirler. Bu tür garantiler güncel bir finansal hareket
yaratmadıklarından ve de bilanço dipnotlarında teminatların belirtilmesi
gerektiğinden teminat mektupları ya da varsa hesap blokajlarının nazım hesaplarda
takibi doğru bir hareket olacaktır.
Bu tür işlemler için bir kayıt örneği aşağıda sunulmuştur.

5. SONUÇ
Tekdüzen Muhasebe Sistemimizin Muhasebenin Temel Kavramları bölümündeki
kavramların hepsinin amacı, muhasebenin bilgi üretiminde tüm toplumun
çıkarlarının gözetilmesi, bu amaç doğrultusunda gerçeğe uygun, tarafsız ve dürüst
davranılması bulunmaktadır.
Nitekim, Sosyal Sorumluluk Kavramı, muhasebenin kapsamının tüm toplumun
çıkarlarına uygun olmasını; Kişilik Kavramı işletmenin ortak ya da sahiplerinden
ayrı bir kişiliği olduğunu ve bu bağlamda işletmenin tüm gelir ve giderlerinin
muhasebe kayıtlarına yansıtıldığı durumda işletmenin kâr ya da zararı ile ilgili doğru
sonucu verebileceğini; Tam Açıklama Kavramı da, işletmenin mali tablolarının bu
tablolardan yararlanacak kişi ve kuruluşların karar vermelerine yardımcı olacak
ölçüde yeterli, açık ve anlaşılır olmasını ifade eder.
Ancak, Tekdüzen Muhasebe Sisteminin kavramlarında belirtilen bazı konularda
kendisi de yetersiz kalabilmektedir. Bunlardan bazılarında, ya vergi mevzuatı ile
uyumsuz olması nedeniyle mali tabloların sonuçlarının düzeltilmesi gerekmekte ya
da bilgilendirme konusunda kısıtlı kalmaktadır.
Türkiye Muhasebe Standartları Kavramsal Çerçeve, finansal tabloların niteliksel
özelliklerini Anlaşılabilirlik, İhtiyaca Uygunluk, Güvenilirlik ve Karşılaştırılabilirlik
olarak tanımlamıştır. Bu tanımlardan İhtiyaca Uygunluk için “Kullanıcıların
ekonomik kararlarını geçmişteki, bugünkü ve gelecekteki olayları
değerlendirmelerine yardımcı olmak ya da geçmişteki olayları algılamalarını teyid
etmek veya düzeltmek suretiyle etkiliyorsa, bilgi, uygunluk kalitesini taşır”
denmektedir (TMS, Kavramsal Çerçeve 16;s.16).
Hem Türkiye Muhasebe Standartlarında Kavramsal Çerçevesinin Finansal raporların
niteliksel özelliklerinde “İhtiyaca Uygunluk” tanımı uyarınca, hem de Tekdüzen
Muhasebe Sisteminin yukarıda sayılan kavramları uyarınca, mali raporlarda yalnızca
finansal hareketlerin sunulması yeterli olmayacaktır.
Mali raporların daha sosyal, daha doğru, daha açık, daha anlaşılabilir, daha güvenilir
ve daha ihtiyaca uygun bilgi üretebilmesi için finansal hareketlerin dışında kalan bazı
bilgilerin dipnotlarda ya da daha düzenli ve açıklayıcı bir biçim olarak Nazım
Hesaplarda sunulması şart olmakta ve hatta bazı işlemlerde finansal hareketlerin
kaydından daha da önemli bir yer tutacağı kesin bir yargı oluşturmaktadır.
Tüm bu açıklamalar ışığında, Nazım Hesapların da Vergi Usul Kanunu ve Türkiye
Muhasebe Standartları çerçevesinde yasal bir yer alması ve tekdüzen kapsamında
uygulanması için gerekli çalışmaların başlatılması doğru olacaktır.