Sürekli - Aralıklı Envanter

envanter - sürekli envanter - Satılan Ticari Malların Maliyetinin Hesaplanması
Satılan Ticari Malların Maliyetinin Hesaplanması: İşletmeler ticari mal satışlarından elde ettiği kar veya zararın belirlenmesi için satışlarını ve bu satışların maliyetlerini belirlemeleri gerekir. Satılan ticari mal maliyetleri aşağıdaki şekilde hesaplanabilir.Muhasebe kayıtlarında iki tür maliyet hesaplama yöntemi vardır. Bunlardan biri sürekli envanter yöntemi, ikincisi aralıklı envanter yöntemi.


1. Sürekli Envanter Yöntemi: Bu yöntemde yapılan bir satış işleminden sonra maliyet kaydı hemen ardından yapılır. Yani satış kaydı ile birlikte maliyet kaydı da yapılır. Bu yöntemin uygulanabilmesi için yapılan satışların maliyetlerinin kolay bir şekilde tespit edilmesi gerekir.

15- STOKLAR: İşletmenin satmak, üretimde kullanmak veya diğer işletme faaliyetlerinde kullanılmak üzere alınan stokların izlendiği hesap grubudur. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır:

150- İlkmadde ve Malzeme Hesabı
151- Yari Mamuller-Üretim Hesabi
152- Mamuller Hesabi
Bu üç hesap Maliyet Muhasebesi (üretim işletmelerinin) hesabıdır.

153- Ticari Mallar Hesabı
157- Diger Stoklar Hesabi
158- Stok Deger Düsüklügü Karsiligi Hesabi (-)
159- Verilen Siparis Avanslari Hesabi
Ticari isletmeler bu hesaplari kullanirlar.

153- Ticari Mallar Hesabı: İşletmelerin satmak amacıyla aldığı malların izlendiği hesaptır. Mal alındığında hesabın borcuna kayıt yapılır. Mal satışı yapıldığında 600- Yurtiçi Satışlar Hesabı alacaklandırılarak kayıt yapılır. Yani mal alışında Ticari Mallar kullanılırken, mal satışında Ticari Mallar Hesabı yerine Yurtiçi Satışlar Hesabı kullanılır. Ticari Malların alışı ile ilgili işlemler şunlardır.

1- Mal alışı: Mal alışı sırasında oluşan alış bedeli, alış giderleri (nakliye, hammaliye,sigorta,komisyon, gümrük vergileri) Ticari Mallar Hesabının borcuna yazılır. GV, KV ve KDV malın maliyetine eklenmez.
Mal alışında oluşan maliyet 153- Ticari Mallar Hesabının borcuna yazılır. Mal alışı sırasında işletme tarafından ödenen KDV 191- İndirilecek KDV Hesabının borcuna yazılır.

Örnek: 04.07.2008 tarihinde 1.500 liralık mal senet karşılığı alınmıştır. %18 KDV hariç ve peşindir. Ayrıca malların işletmeye getirilmesi için nakliyeci firmaya 100 YTL+ %18 KDV peşin ödenmiştir.
______________ / _____________
153- Ticari Mallar Hs. 1.600
Alış bedeli 1.500
Nakliye 100
191- İndirilecek KDV Hs. 288
321- Borç senetleri Hs. 1.500
100- Kasa Hs. 388
_____________ / _____________

2- Alış iadesi: İşletmeler zaman zaman aldıkları malları çeşitli nedenlerle iade etmek zorunda kalabilirler. Bu durumlarda Ticari Mallar Hesabı iade kadar alacaklanır. Şayet iade aynı ay içinde gerçekleşmişse 191- İndirilecek KDV Hesabının alacağına kayıt yapılır. Farklı ay veya aylarda gerçekleşmişse 391- Hesaplanan KDV Hesabının alacağına kayıt yapılır.

Örnek: 1- 25.08.2008 tarihinde 1.400 liralık mal X işletmesinden 4 ay vadeli, veresiye olarak alınmıştır. %18 KDV hariç ve veresiyedir.
2- 28.08.2008 tarihinde daha önce veresiye olarak X işletmesinden alınan malların 200 liralık kısmı anlaşma şartlarına uymadığı için iade edilmiştir.
3- 02.09.2008 tarihinde daha önce veresiye olarak X işletmesinden alınan malların 300 liralık kısmı iade edilmiştir.

1_____________ / _____________
153- Ticari Mallar Hs. 1.400
191- İndirilecek KDV Hs. 252
321- Borç senetleri Hs. 1.652
X işletmesi 1.652
2________ / _____________
320- Satıcılar Hs. 236
X işletmesi 236
153- Ticari Mallar Hs. 200
191- İndirilecek KDV Hs. 36
3________ / _____________
320- Satıcılar Hs. 354
X işletmesi 354
153- Ticari Mallar Hs. 300
191- İndirilecek KDV Hs. 54
_________ / _____________



B 153- Ticari Mallar A B 191- İnd.KDV Hs. A B 391-Hes.KDV Hs. A
1.400 200
300 252 36 54




B 320-Satıcılar Hs. A
236
354 1.400




İadeler sonucunda işletmenin satıcılara 1.400- 590= 810 YTL borcu kalmıştır.

3- Alış iskontosu: Alış iadesine benzerlik gösterir. Yapılan iskonto tutarı Ticari Mallar Hesabının alacağına yazılır. İndirim aynı ay içinde yapılmışsa 191- İndirilecek KDV Hesabının alacağına, farklı ay veya aylarda yapılmışsa 391- Hesaplanan KDV Hesabının alacağına kayıt yapılır. Yukarıdaki örneği alış iskontosuna uyarlarsak:

Örnek: Satıcılara olan borç vadesinden önce 13.10.2008 tarihinde ödenmiş ve satıcılar işletmemize 50 YTL indirim yapmıştır. (İşletmenin borcu iadelerden sonra 810 YTL kalmıştır. İskonto işlemi alış yapılan aydan sonraki aylardan birinde yapıldığı için 391- Hesaplanan KDV Hesabı kullanılacaktır).
________ / _____________
320- Satıcılar Hs. 810
X işletmesi 810
153- Ticari Mallar Hs. 50
391- Hesaplanan KDV Hs. 9
100- Kasa Hs. 751
________ / _____________



4- Mal Satışı: Mal satışlarında bir gelir tablosu hesabı olan 600- Yurtiçi Satışlar Hs. veya 601- Yurtdışı Satışlar Hesabı kullanılır. Ülke içindeki satışlara 600- Yurtiçi Satışlar Hesabı alacaklandırılır. Satış sonucu alınan KDV 391- Hesaplanan KDV Hesabının alacağında izlenir.( 601- Yurtdışı satışlar hesabı ise ülke dışı satışlarda kullanılır. Bu hesap kullanılırken yabancı para parayla ölçülme kavramı gereği Türk Parası cinsinden kayıtlara alınır. )

Mal satışlarının kaydında iki yöntem uygulanır:
1- Aralıklı envanter yöntemi
2- Sürekli envanter yöntemi

1- ARALIKLI ENVANTER YÖNTEMİ: Bu yöntemde satılan malların maliyeti ancak yıl sonunda belirlenir. Satılan malların maliyetinin belirlenmesi için Genel Geçici Mizan düzenlendikten sonra dönem sonu stok miktarının ve tutarının belirlenmesi gerekir. Satış karı da ancak dönem sonunda belirlenebilir. Bu yöntemi maliyeti kolaylıkla belirlenemeyen mal alış ve satışı yapan işletmeler kullanır.
2- SÜREKLİ ENVANTER YÖNTEMİ: Bu yöntemde her satış işleminin ardından maliyet kaydı yapılır. Dolaysıyla anında satış karı ve stokların durumu belirlenebilir. Bu yöntemi maliyeti kolaylıkla belirlenebilen mal alış ve satışı yapan işletmeler (toptancılar, oto galerileri, beyaz eşya satıcıları vb.) kullanır.
Aşağıdaki örneği her iki yöntemle çözerek, benzer ve farklı yönlerini görelim:

02.09.2008 tarihinde 4 adet buzdolabı tanesi 700 liradan peşin olarak alınmıştır.KDV %18 hariç ve peşindir.
05.02.2008 tarihinde 3 adet buzdolabı tanesi 1.000 liradan senet karşılığı satılmıştır. KDV %18 senetlidir.
ARALIKLI ENVANTER YÖNTEMİNE GÖRE:
1_____________ / _____________
153- Ticari Mallar Hs. 2.800
191- İndirilecek KDV Hs. 504
100- Kasa Hs. 3.304
2_____________ / _____________
121- Alacak Senetleri Hs. 3.540
600- Yurtiçi Satışlar Hs. 3.000
391- Hesaplanan KDV Hs. 540
______________ / _____________

SÜREKLİ ENVANTER YÖNTEMİNE GÖRE:
1__________02.09.2008_________
153- Ticari Mallar Hs. 2.800
191- İndirilecek KDV Hs. 504
100- Kasa Hs. 3.304
2_________05.09.2008__________
121- Alacak Senetleri Hs. 3.540
600- Yurtiçi Satışlar Hs. 3.000
391- Hesaplanan KDV Hs. 540
3_________05.09.2008__________
621- Satılan Ticari Mallar Maliyeti Hs. 2.100
153- Ticari Mallar Hs.(*) 2.100
______________ / _____________
(*) İşletme 3.000 liraya sattığı 3 adet buzdolabını tanesi 700 liradan 2.100 liraya almıştır. Yani sattığı malın maliyeti 2.100 liradır.

5- Satış iadeleri: İşletmelerin sattıkları mallar zaman zaman iade edilir. Böyle bir durumda bir gelir tablosu hesabı olan 610- Satıştan iadeler hesabı borçlandırılır. Eğer iade aynı ay içinde yapılmışsa 391- Hesaplanan KDV hesabı borçlandırılır. Farklı ay veya aylarda iade edilirse 191- İndirilecek KDV hesabı borçlandırılır. Satış iadeleri de satışlar da olduğu gibi aralıklı envanter yönteminde ve sürekli envanter yönteminde farklılık gösterir. Her iki yönteme göre satış iade kaydı aşağıdaki şekilde yapılır:

Örnek: İşletmenin 04.06.2008 tarihinde yapmış olduğu veresiye satışından 200(mal işletmeye 150 liraya mal olmuştur) liralık mal işletmeye 10.06.2008 tarihinde işletmeye iade edilmiştir.

Aralıklı Envanter Yöntemine Göre:
__________10.06.2008_________
610- Satıştan İadeler Hs. 200
391- Hesaplanan KDV Hs. 36
120- Alıcılar Hs. 236
______________ / _____________

(*) Aynı ayda iade olduğundan Hesaplanan KDV'ye alınmıştır. Farklı ay olması halinde İndirilecek KDV'ye alınması gerekir.

Sürekli Envanter Yöntemine Göre:
1_________10.06.2008_________
610- Satıştan İadeler Hs. 200
391- Hesaplanan KDV Hs. (*) 36
120- Alıcılar Hs. 236
2_________10.06.2008__________
153- Ticari Mallar Hs. 150
621- Satılan Ticari Mallar Maliyeti Hs. 150
______________ / _____________

(*) Aynı ayda iade olduğundan Hesaplanan KDV'ye alınmıştır. Farklı ay olması halinde İndirilecek KDV'ye alınması gerekir.

6- Satış iskontoları: İşletmenin borçlusu olan kişi veya işletmeler borcunu erken ödediğinde işletme iskonto yapabilir. Bu durumda 611- Satış iskontoları hesabı borçlandırılır. Satış iadelerindeki KDV ile ilgili kural satış iskontoları için de geçerlidir. Kayıt aralıklı envanterde de sürekli envanterde de tektir. Yani sürekli envanter yöntemi uygulayan bir işletme satış iskontosu kaydından sonra maliyet düzeltme kaydı yapmaz.

Örnek: İşletmenin 850 liralık senetli alacağı vadesinden önce tahsil edilmiş. Bunun karşılığında alıcı işletmeye 150 lira indirim yapılmıştır.

_________10.06.2008_________
611- Satış İskontoları Hs. 150
391- Hesaplanan KDV Hs. (*) 27
100- Kasa Hs. 673
120- Alıcılar Hs. 850
______________ / _____________

Bu işlemlerin Gelir Tablosundaki görünümü örnekle şöyle olacaktır:

60 BRÜT SATIŞLAR 3.500
600- Yurtiçi Satışlar Hs. 3.500
61- SATIŞ İNDİRİMLERİ (500)
610- Satıştan İadeler Hs. (300)
611- Satış İskontoları (200)
NET SATIŞLAR
3.000



157- DİĞER STOKLAR HESABI: Yukarıda sayılan stoklar dışında kalan, kırtasiye,temizlik malzemesi,ürün, artık, hurda vb kalemlerin yer aldığı hesaptır. Bu hesapta yer alan değerler satıldıkça veya kullanıldıkça diğer stoklar hesabı alacaklandırılarak işlem yapılır.


158- STOK DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI HESABI(-):Bu hesap, yang›n, deprem, su baskını gibi doğal afetler ve bozulma, çürüme, kırılma, paslanma, teknolojilik yenilikler nedeniyle ortaya çıkan büyük ekonomik kayıplar halinde bu kayıpların izlenmesi amacıyla kullanılan hesaptır. Değeri düşen mallar ile ilgili olarak bilanço usulünde defter tutan mükellefler takdir komisyonlarınca tesbit edilen değerleri karşılık gideri olarak ayırabilirler.Ancak işletme hesabı esasına göre defter tutan mükellefler de ise böyle bir karşılık hesabı kullanılamayacağı için takdir olunan değer doğrudan gider olarak yazılmalıdır.

Örnek: 31.12.2008 tarihinde işletme 800.000 YTL maliyetli ticari malının hasara uğrayadığını belirlemiştir. %30 oranında karşılık ayrılacaktır.

Bu tür işlemlerde öncelikle stok maliyet bedeliyle normal stoktan çıkarılarak, diğer stoklara atılır.

________31.12.2008 _____________
157 Diğer Stoklar 800.000
153 Ticari Mallar 800.000
________31.12.2008 _____________
654 Karşılık Gideri 240.000
158 Stok Değ.Düş.Karş 240.000
______________ / _____________

Değeri düşen mal 15.03.2009 tarihinde 600.000 YTL'ye peşin olarak satılmıştır.

__________15.03.2009 _____________
100 Kasa 708.000
600 Yurt İçi Satışlar 600.000
391 H.KDV 108.000
__________15.03.2009 _____________
621 Satılan Mal.Mal. (*) 560.000
158 Stok Değer Düş.Karş. 240.000
157 Diğer Stoklar 800.000
______________ / _____________

(*) 800.000-240.000= 560.000 YTL

159- VERİLEN SİPARİŞ AVANSLARI HESABI: Yurtiçi veya yurtdışından satın alınmak amacıyla sipariş edilen mallar için ödenen sipariş avanslarının kaydedildiği hesaptır. Sipariş avansı verildiğinde hesabın borcuna kayıt yapılır. (Sipariş avansına KDV hesaplanmaz.) Sipariş edilen mallar teslim alındığında hesabın alacağına kayıt yapıarak hesap kapatılır.

Örnek: 1- 15.10.2008 tarihinde 8.000 liralık mal alışı için sözleşme yapılmış ve mal bedelinin %30 u avans olarak peşin ödenmiştir.

2- 15.11.2008 tarihinde siparişi yapılan mal teslim alınmış, avanstan sonra kalan kısım için bir çek düzenlenerek verilmiş ve KDV peşin ödenmiştir.

__________15.10.2008 _____________
159- Verilen Sipariş Avansları Hs.(*) 2.400
100- Kasa Hs. 2.400
__________15.11.2008 _____________
153- Ticari Mallar Hs. 8.000
191- İndirilecek KDV Hs. 1.440
159- Verilen Sipariş Avansları Hs. 2.400
103- Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri Hs. 5.600
100- Kasa Hs. 1.440
______________ / ____________

Beğeniler: 0
Favoriler: 0
İzlenmeler: 10315
favori
like
share
nesslihann Tarih: 22.04.2012 13:05
ticaret sicil işlemlerinin yapılması modulunu bulamıyorum yardımcı olursanız cok sevınırım..=(
leonara Tarih: 13.04.2012 02:59
envanter değerleme yöntemlerini arıyorum yardımcı olurmusunuz..